Στα Τετράδια της φυλακής, ο Αντόνιο Γκράμσι έδωσε την παρακάτω εξαιρετικά διαυγή και ακριβή ανάλυση για το τι σημαίνει στην πράξη "κρίση ηγεμονίας":
Σε κάποιο συγκεκριμένο σημείο της ιστορικής τους ζωής, οι κοινωνικές τάξεις αποκολλούνται από τα παραδοσιακά τους κόμματα. Με άλλα λόγια, τα παραδοσιακά κόμματα σε αυτή τη συγκεκριμένη οργανωτική μορφή, με τους συγκεκριμένους ανθρώπους που τα απαρτίζουν, τα εκπροσωπούν και τα οδηγούν, δεν τυγχάνουν πια αναγνώρισης απ' την τάξη τους (ή το τμήμα της τάξης τους) ως εκφράσεις της. [...]
Αυτές οι καταστάσεις σύγκρουσης ανάμεσα στους "εκπροσωπούμενους και τους εκπροσώπους" αντηχούν από το πεδίο των κομμάτων [...] σε όλον τον κρατικό μηχανισμό, επιτείνοντας την σχετική ισχύ της γραφειοκρατίας, των υψηλών χρηματοπιστωτικών δυνάμεων, της Εκκλησίας, και γενικά όλων των σωμάτων που είναι σχετικά ανεξάρτητα από τις μεταβολές της κοινής γνώμης. [...] Σε κάθε χώρα η διαδικασία είναι διαφορετική, αλλά το περιεχόμενό της το ίδιο. Και το περιεχόμενο είναι η κρίση της ηγεμονίας της άρχουσας τάξης, η οποία συμβαίνει είτε γιατί η άρχουσα τάξη έχει αποτύχει σε κάποιο θεμελιώδες πολιτικό εγχείρημα, για το οποίο απαίτησε ή απέσπασε δια της βίας, την συναίνεση των πλατιών μαζών [...] είτε γιατί τεράστια κομμάτια της μάζας [...] έχουν ξαφνικά περάσει από μια κατάσταση πολιτικής παθητικότητας σε μια κάποια δραστηριότητα, και προωθούν αιτήματα που αν συνυπολογιστούν, αν και δεν διατυπώνονται οργανικά, ωστόσο φτάνουν στο άθροισμα της επανάστασης. Γίνεται λόγος για μια "κρίση αυθεντίας": αυτή ακριβώς είναι η κρίση ηγεμονίας, ή η γενική κρίση του κράτους.
Αντιμέτωπος με την σημερινή, χαμηλής ακόμα έντασης εκδοχή αυτής της κατάστασης, ο Σλαβόι Ζίζεκ, το σελέμπριτι της σημερινής, "μεταμοντέρνας" αριστεράς, δήλωσε:
Δεν είμαι οικονομολόγος, δεν ξέρω τι ακριβώς πρέπει να κάνουμε. Ωστόσο, σε αυτές τις περίπλοκες καταστάσεις πρέπει να θυμόμαστε πως ούτε εκείνοι που έχουν την εξουσία γνωρίζουν τι να κάνουν. Είναι μεγάλο πρόβλημα η αυξανόμενη, εμφανής ανικανότητα της άρχουσας τάξης, υπό την έννοια της πολιτικής ελίτ, να κάνει τη δουλειά της.
Υπάρχει, ξέρετε, μια παλιά μαρξιστική παράνοια, ότι κάπου ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Wall Street βρίσκεται κάποιο μυστηριώδες κέντρο όπου λαμβάνονται όλες οι αποφάσεις. Όταν, όμως, δεις τους ηλίθιους που μας κυβερνούν, σχεδόν ονειρεύεσαι κάτι τέτοιο: Να υπήρχε έστω ένα αποτελεσματικό κέντρο των ελίτ! Κάποιες φορές, βέβαια, η κατάσταση είναι εξαιρετικά επικίνδυνη. Μπορεί να δημιουργηθούν τάσεις ολοκληρωτισμού ή εθνικιστική βία. Υπάρχει, ωστόσο, και η ελπίδα.
Με άλλα λόγια, το μεγάλο πρόβλημα με την "κρίση ηγεμονίας" είναι ότι...υπάρχει κρίση ηγεμονίας. Το ότι "η άρχουσα τάξη έχει αποτύχει σ' ένα θεμελιώδες πολιτικό εγχείρημα", με τα λόγια του Γκράμσι, είναι ακριβώς αυτό που πρέπει να προβληματίζει τους κατά Ζίζεκ μαρξιστές: "Είναι μεγάλο πρόβλημα η αυξανόμενη, εμφανής ανικανότητα της άρχουσας τάξης, υπό την έννοια της πολιτικής ελίτ, να κάνει τη δουλειά της." Γιατί; Επειδή, στην ουσία, η πολιτική αντίληψη του Ζίζεκ δεν αφορά στο παραμικρό τις δυνατότητες που δημιουργούνται από μια κρίση ηγεμονίας ή, ακριβέστερα, τις απεύχεται. Ο Γκράμσι γνώριζε, και έγραψε, ότι μία από αυτές τις δυνατότητες είναι βέβαια η αυταρχική λύση, ο Βοναπαρτισμός. Γνώριζε όμως επίσης, και για αυτό άλλωστε ασχολήθηκε με το θέμα, ότι μια άλλη δυνατότητα είναι η επαναστατική ανατροπή. Και τον απασχόλησε η αναλυτική εξήγηση του πότε και με ποιες συνθήκες πριμοδοτείται ιστορικά η πρώτη προοπτική, αυτή των αυταρχικών λύσεων ή της "παθητικής επανάστασης", και πότε και με ποιες προϋποθέσεις θεμελιώνεται η δεύτερη.
Για τον Ζίζεκ, από την άλλη πλευρά, η κρίση ηγεμονίας είναι η ίδια εξ ορισμού απειλητική. Αν και τυπικά εξισορροπεί τους φόβους του πως η κατάσταση είναι "εξαιρετικά επικίνδυνη" διότι μπορεί να "δημιουργήσει τάσεις ολοκληρωτισμού" με την επιφύλαξη ότι υπάρχει και "ελπίδα", η ουσία της διαπίστωσής του είναι πολύ διαφορετική από ό,τι φαίνεται. Διότι αυτό που ο Ζίζεκ εμφανίζεται να φοβάται --"οι τάσεις ολοκληρωτισμού"-- είναι ταυτόχρονα αυτό που νοσταλγεί, με τη μορφή βέβαια ενός "ολοκληρωτισμού των από πάνω": η "ανικανότητα της άρχουσας τάξης να κάνει τη δουλειά της" -- που είναι βέβαια να άρχει αποτελεσματικά, να είναι bona fide "άρχουσα"-- είναι "μεγάλο πρόβλημα". Αυτό που θα ήθελε ο καλός μας "μαρξιστής" είναι μια "άρχουσα τάξη" που να "κάνει τη δουλειά της." "Να υπήρχε έστω ένα αποτελεσματικό κέντρο των ελίτ!" εύχεται. Κάτι τέτοιο, με ένα άλμα λογικής που μόνο ο Σλοβένος μπορεί να κάνει, θα ήταν η καλύτερη εξασφάλιση κόντρα στις "τάσεις ολοκληρωτισμού." Δεν είναι τάση ολοκληρωτισμού το να εύχεσαι το να μπορούσε να υπάρχει μια ασήμαντη μειοψηφία που να "ξέρει τι κάνει" και να κρατά "αποτελεσματικά" τον έλεγχο· ολοκληρωτισμός είναι το να καταρρέει αυτή η δυνατότητα.
Πώς να εξηγήσει κανείς μια τέτοια ολοκληρωτική αντιστροφή των θεμελιωδών όρων του "χειραφετητικού οράματος"; Πώς να εξηγήσει γιατί ένας "φιλόσοφος" της "αριστεράς" καταλήγει να προβάλλει τον αποτελεσματικό ολοκληρωτισμό της κεφαλαιοκρατικής εξουσίας ως ουτοπικού (!) χαρακτήρα όραμα της σωτηρίας μας από τον "ολοκληρωτισμό"; Πιθανώς, ο πυρήνας αυτής της καταστροφής της σκέψης που παρελαύνει ως ρηξικέλευθη σκέψη, να βρίσκεται στην εντελώς αφελή, μονοδιάστατη και αντιδιαλεκτική αντίληψη του Σλοβένου (που όμως δημοσιεύει βιβλίο για τον Χέγκελ!) περί εξουσίας. Πριν από χρόνια, σε μια τηλεοπτική συνέντευξη που παραχώρησε για το βιβλίο του Η μαριονέτα και ο νάνος, ο εκλεκτός της "αντιδογματικής" αριστεράς ανέπτυσσε συνοπτικά την εκπληκτική θεωρία ότι είναι προτιμότερη μια αυταρχική εξουσία από μία "φιλελεύθερη/ανεκτική", επειδή α) είναι "ειλικρινέστερη" και β) "μπορείς να αντισταθείς" σ' αυτή (1:40-2:57):
Ψυχαναλυτικά, η ιδέα που προωθείται απ' τον Σλοβένο είναι ότι μόνο δια της συγκέντρωσης της εξουσίας σε ένα πρόσωπο ή φορέα που την ενσαρκώνει αποτελεσματικά και πραγματικά είναι δυνατή η συγκρότηση της "αντίστασης" σ' αυτό, ανεξάρτητα του πόσο βαθιά παράδοξη είναι μια "αντίσταση" που όχι απλώς προϋποθέτει αλλά και ουσιαστικά επιθυμεί την συγκεντρωτική εξουσία του άλλου -- ώστε να έχει η ίδια μετά "κάτι να κάνει." Κατ' αναλογία, και αυτό ακριβώς δείχνει η πιο πρόσφατη συνέντευξη, η δουλειά της "αριστεράς" για τον Ζίζεκ είναι να επιθυμεί μια αποτελεσματικότερη και άρα ισχυρότερη καπιταλιστική εξουσία ώστε να μπορεί η ίδια να εκπληρώνει τον ρόλο του ιστορικού κομπάρσου που διαμαρτύρεται και "αντιστέκεται". Ή, για να το θέσουμε κάπως διαφορετικά, η δουλειά της είναι να προσπαθεί να κρατήσει στη θέση του τον "μεγάλο Άλλο" του καπιταλισμού ώστε να μην μπει η ίδια στον πειρασμό των "ολοκληρωτικών τάσεων" που θα καθυπαγόρευε η επαναστατική ανατροπή του καπιταλισμού και η κατάληψη της συνακόλουθα κενής θέσης της εξουσίας.
Αυτό είναι το επίπεδο της "πολιτικής σκέψης" του "λακανισμού" που καθιέρωσε ο κύριος από τη Σλοβενία. Αυτό είναι το βάθος και η λεπτότητα της "μετασχηματιστικής" νοητικής διαδικασίας για την οποία χιλιάδες κόσμου στις δυτικές κοινωνίες θυσίασαν πολύτιμες ώρες ανάγνωσης του Μαρξ του "Εβραϊκού Ζητήματος", της Κριτικής στη Φιλοσοφία του Δικαίου, της Γερμανικής Ιδεολογίας, ή του Κεφαλαίου. Και αυτή είναι η "εναλλακτική" της "θεωρητικά εκλεπτυσμένης" αριστεράς στις "απλουστεύσεις" και τον "δογματισμό" των κλασικών του Μαρξισμού.
Με τις υγείες μας...
Πηγή: Lenin Reloaded
Αναρτήσεις
.jpeg)
