Του Νίκου Κουρμουλή Σε μια εποχή πνευματικής ξηρασίας, οι διανοούμενοι που υψώνουν ανάστημα κατά των ολοκληρωτισμών, σπανίζουν. Η Νοτιοαφρικανή Ναντίν Γκόρντιμερ μέχρι το τέλος της ζωής της, έφυγε από κοντά μας πριν λίγες μέρες σε ηλικία 90 ετών, διάλεξε το δύσκολο μονοπάτι της αμφισβήτησης.
Πνεύμα αδάμαστο και εξόχως κριτικό, ενοχλούσε τους αυταρχικούς μηχανισμούς με κάθε ευκαιρία. Ήταν μια από τις σημαντικότερες συγγραφείς παγκοσμίως βραβευμένη με Νόμπελ το 1991 για το σύνολο του έργου της. Στα μυθιστορήματα της εισχωρούσε στα βάθη των ανθρωπίνων σχέσεων σε μια κοινωνία ρατσιστικής έντασης, πολιτικής καταπίεσης και σεξουαλικών απαγορεύσεων.
Γεννήθηκε στις 20 Νοεμβρίου του 1923 στο Σπρινγκς ανατολικά του Γιοχάνεσμπουργκ, μια πόλη με τα μεγαλύτερα χρυσορυχεία της περιοχής. Ο πατέρας της ήταν ωρολογοποιός από την Λετονία και η μητέρα της κατάγονταν από μια μεγαλοαστική Αγγλό-Εβραϊκή οικογένεια.
Τα πρώτα προβλήματα με τη καρδιά, εμφανίστηκαν στην μικρόσωμη Γκόρντιμερ από την αρχή σχεδόν της ζωής της. Η μητέρα της την απέσυρε από το σχολείο με αποτέλεσμα η νεαρή Ναντίν από την ηλικία των 11 χρόνων έως και τα 17, να μεγαλώσει απομονωμένη στο σπίτι, παρέα με τόνους βιβλίων.
Αφού τέλειωσε το σχολείο σχεδόν εσωτερική, έφυγε από την οικογένεια της και εκτέθηκε στον κοσμοπολιτισμό του Γιοχάνεσμπουργκ, αλλά και στη μποέμικη ζωή της μαύρης συνοικίας του Σοφίαταουν. Εκεί ήρθε αμέσως σε επαφή με μαύρους ποιητές, εικαστικούς και δημοσιογράφους. «Ήμουν εκεί έξω και παρατηρούσα την ανθρωπότητα» όπως έλεγε η ίδια. Η συναισθηματική και πνευματική της αφύπνηση τότε, ήταν η βάση για την ενασχόληση της με τη μοίρα της Νοτίου Αφρικής και των ανθρώπων της.
Το έργο της μπορεί να χαρακτηριστεί με μια φράση: «Η Ιστορία από μέσα», καθρεφτίζοντας την ιστορική εμπειρία της χώρας της από τα τέλη της δεκαετίας του ’40 έως και τις μέρες μας. Μέσα από τα γραπτά της η Γκόρντιμερ αποκαλύπτει τις προκαταλήψεις και τις ιδεολογίες, τις βλέψεις και τις αντιστάσεις της ζωής σε μια φυλετικά διαχωρισμένη κοινωνία.
Παράλληλα αναδεικνύονται η διαφθορά και ο κυνισμός ως συνέπειες του συστήματος Άπαρντχαϊντ. Πάνω στην «χρωματική κλίμακα» όπως έλεγε και η ίδια, τιμωρητικοί νόμοι λάμβαναν χώρα που συστηματικά απέκοπταν κάθε επαφή μεταξύ των φυλών.
Τα βασανιστήρια του καθεστώτος, η ένοχη συλλογική μνήμη, η ζωή στο όριο μεταξύ απαγόρευσης και επανάστασης, ήταν τα εκφραστικά υλικά της. Μα πάνω απ’όλα η διεκδίκηση της ελευθερίας, ήταν το ζητούμενο στη σκέψη και στο έργο της. Ας θυμιθούμε μερικά από τα πιο σημαντικά της πολυκύμαντης καριέρας της, επί συνόλω 200 πεζογραφημάτων:
-«A World of Strangers»: Ένας νεαρός Βρετανός φτάνει στην Νότιο Αφρική, αντικρύζοντας δύο διαφορετικούς κόσμους. Εκείνο των μαύρων στις παράγκες και εκείνο των μειοψηφικών λευκών με τα ογκώδη προνόμια. Τον ένα κόσμο τον ξέρει καλά. Τον άλλο θα προσπαθήσει να τον μάθει. Με δυσβάσταχτο κόστος
-«The Late bourgeois world»: Μια γυναίκα αντιμετωπίζει ένα θανάσιμο δίλημμα όταν ο πρώην σύζυγος της, ένας προδότης του αντί-Άπαρντχαϊντ κινήματος, αυτοκτονεί.
Αυτές οι ιστορίες της πρώτης περιόδου, έξυπνες και με προοπτική, αντανακλούν τις εσωτερικές σκέψεις των λευκών μεσοαστών, οι οποίοι είναι παγιδευμένοι στην ενοχή αλλά δεν μπορούν να κατανοήσουν το γιατί.
-«Ο Συντηρητής»: Το βραβείο Booker εκείνης της χρονιάς. Ανατέμνει τις ψευδαισθήσεις του καθεστώτος Άπαρντχαϊντ. Ο Μέρινγκ είναι ένας πλούσιος γαιοκτήμονας, που απολαμβάνει όλα τα προνόμοια της λευκής Νοτίου Αφρικής. Ξάφνου, ένα άγνωστης ταυτότητας πτώμα ξεβράζεται στη γη του. Ο ειδυλλιακός κόσμος του έρχεται ανάποδα. Η οικογένεια τον παρατάει και μια περίεργη ξηρασία απλώνεται.
-«H κόρη του Μπέργκερ»: Ένα αξεπέραστο πολιτικό μυθιστόρημα, φόρος τιμής στον δικηγόρο Μπραμ Φίσερ ο οποίος υπερασπίστηκε τον Νέλσον Μαντέλα και άλλους βαρυποινίτες ακτιβιστές. Κεντρικό πρόσωπο είναι η κόρη του ήρωα, η οποία αντιμετωπίζει τις συνέπειες των πολιτικών αγώνων των γονιών της. Το μυθιστόρημα λογοκρίθηκε σκληρά και η κυκλοφορία του απαγορεύθηκε από το καθεστώς.
-«Οι άνθρωποι του Ιούλιου»: Μια πρώτη ματία από τη συγγραφέα για την μετά Απαρντχαϊντ κοινωνία. Μια οικογένεια πλουσίων λευκών από το Γιοχάνεσμπουργκ, φιλελεύθερης ιδεολογίας, βρίσκουν καταφύγιο από τον εμφύλιο, στο σπίτι του πρώην υπηρέτη τους Ιούλιου. Ένα βιβλίο που απαγορεύθηκε από τα σχολεία έως και το 2001, με την δικαιολογία της ρατσιστικής προπαγάνδας!
Τα τρία τελευταία βιβλία, ανέδειξαν τους πολιτικούς ορίζοντες της Ναντίν Γκόρντιμερ, σ’ένα πολωμένο περιβάλλον διαρκών αναταραχών. Με τις φωνές της αντίστασης να δέχονται επίθεση η συγγραφέας κατάφερε να αλλάξει ως ένα βαθμόο τη συνείδηση των συμπατριωτών της
-«Η ιστορία του γιου μου»: Ο έφηβος Γουίλ ανακαλύπτει την παράνομη σχέση του αξιοσέβαστου πατέρα του με μια λευκή. Πρόκειται για ένα κοινό απρόοπτο, μόνο που ο πατέρας του δεν είναι καινός άνθρωπος, με αποτέλεσμα η οικογένεια να τρανταχθεί συθέμελα. Μια σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα στις προσωπικές επιλογές και το απελευθερωτικό κίνημα
-«Ένας τυχαίος εραστής»: Ένας νεαρός μετανάστης προσπαθεί να αποφύγει την απέλαση. Μια νεαρή λευκή προσπαθεί να αποδράσει από το ασφυκτικό κλίμα της οικογενείας της. Η συνάντηση τους, θα προκαλέσει έκρηξη συναισθημάτων. Η επαφή πολύ δύσκολη και οι γέφυρες σπάζουν με τη πρώτη διαφωνία. Η ιστορία ενός δύσκολου τελετουργικού αποδημίας, με τις βεβαιότητες να καταρέουν.
-«Το όπλο του σπιτιού»: Δυο αξιοσέβαστοι επιχειρηματίες και γονείς, βλέπουν το κόσμο τους να θρυμματίζεται όταν ο γιος τους σκοτώνει με ιδιαίτερο μίσος το φίλο του. Η κοινωνία των όπλων έτσι όπως διεισδύει στη ζωή των νεαρών ζηλωτών της ανδρεναλίνης.
Ένα πολιτικοκοινωνικό θρίλερ, με ακατάπαυστο ρυθμό που καθηλώνει.
Σε αυτή τη τρίτη περίοδο η Γκόρντιμερ ασχολείται με την γοητεία του θανάτου και την διάλυση των παραδοσιακών ιστών κοινωνικής συνοχής (βλέπε οικογένεια), που επιβάλλονται σχεδόν αυτόματα από μια διαρκή ανισσοροπία που προκαλούν οι διακρίσεις. Έτσι, ο έρωτας περνά στην όχθη της πολιτικής και η αναζήτηση δεν είναι μόνο ιδεολογική, αλλά και βαθιά υπαρξιακή.
Η επιρροή της Ναντίν Γκόρντιμερ είναι αξιοζήλευτη και διαρκής. Εξέτασε τη ρατσιστική βία και το φυλετικό μίσος σε όλες του τις μορφές. Κυρίως τις κρυφές και τις ανύποπτες. Το γράψιμό της τραχύ και ευγενικό.
Η Ναντίν Γκόρντιμερ παραμένει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία των αγώνων για δικαοσύνη και αλληλεγγύη
Τα βιβλία της Ναντίν Γκόρντιμερ, κυκλοφορούν από τις εκδ Καστανιώτη.
Νίκος Κουρμουλής
- See more at: http://stokokkino.gr/article/10184/Nantin-Gkorntimer#sthash.Vuhrq16j.dpuf
Πνεύμα αδάμαστο και εξόχως κριτικό, ενοχλούσε τους αυταρχικούς μηχανισμούς με κάθε ευκαιρία. Ήταν μια από τις σημαντικότερες συγγραφείς παγκοσμίως βραβευμένη με Νόμπελ το 1991 για το σύνολο του έργου της. Στα μυθιστορήματα της εισχωρούσε στα βάθη των ανθρωπίνων σχέσεων σε μια κοινωνία ρατσιστικής έντασης, πολιτικής καταπίεσης και σεξουαλικών απαγορεύσεων.
Γεννήθηκε στις 20 Νοεμβρίου του 1923 στο Σπρινγκς ανατολικά του Γιοχάνεσμπουργκ, μια πόλη με τα μεγαλύτερα χρυσορυχεία της περιοχής. Ο πατέρας της ήταν ωρολογοποιός από την Λετονία και η μητέρα της κατάγονταν από μια μεγαλοαστική Αγγλό-Εβραϊκή οικογένεια.
Τα πρώτα προβλήματα με τη καρδιά, εμφανίστηκαν στην μικρόσωμη Γκόρντιμερ από την αρχή σχεδόν της ζωής της. Η μητέρα της την απέσυρε από το σχολείο με αποτέλεσμα η νεαρή Ναντίν από την ηλικία των 11 χρόνων έως και τα 17, να μεγαλώσει απομονωμένη στο σπίτι, παρέα με τόνους βιβλίων.
Αφού τέλειωσε το σχολείο σχεδόν εσωτερική, έφυγε από την οικογένεια της και εκτέθηκε στον κοσμοπολιτισμό του Γιοχάνεσμπουργκ, αλλά και στη μποέμικη ζωή της μαύρης συνοικίας του Σοφίαταουν. Εκεί ήρθε αμέσως σε επαφή με μαύρους ποιητές, εικαστικούς και δημοσιογράφους. «Ήμουν εκεί έξω και παρατηρούσα την ανθρωπότητα» όπως έλεγε η ίδια. Η συναισθηματική και πνευματική της αφύπνηση τότε, ήταν η βάση για την ενασχόληση της με τη μοίρα της Νοτίου Αφρικής και των ανθρώπων της.
Το έργο της μπορεί να χαρακτηριστεί με μια φράση: «Η Ιστορία από μέσα», καθρεφτίζοντας την ιστορική εμπειρία της χώρας της από τα τέλη της δεκαετίας του ’40 έως και τις μέρες μας. Μέσα από τα γραπτά της η Γκόρντιμερ αποκαλύπτει τις προκαταλήψεις και τις ιδεολογίες, τις βλέψεις και τις αντιστάσεις της ζωής σε μια φυλετικά διαχωρισμένη κοινωνία.
Παράλληλα αναδεικνύονται η διαφθορά και ο κυνισμός ως συνέπειες του συστήματος Άπαρντχαϊντ. Πάνω στην «χρωματική κλίμακα» όπως έλεγε και η ίδια, τιμωρητικοί νόμοι λάμβαναν χώρα που συστηματικά απέκοπταν κάθε επαφή μεταξύ των φυλών.
Τα βασανιστήρια του καθεστώτος, η ένοχη συλλογική μνήμη, η ζωή στο όριο μεταξύ απαγόρευσης και επανάστασης, ήταν τα εκφραστικά υλικά της. Μα πάνω απ’όλα η διεκδίκηση της ελευθερίας, ήταν το ζητούμενο στη σκέψη και στο έργο της. Ας θυμιθούμε μερικά από τα πιο σημαντικά της πολυκύμαντης καριέρας της, επί συνόλω 200 πεζογραφημάτων:
-«A World of Strangers»: Ένας νεαρός Βρετανός φτάνει στην Νότιο Αφρική, αντικρύζοντας δύο διαφορετικούς κόσμους. Εκείνο των μαύρων στις παράγκες και εκείνο των μειοψηφικών λευκών με τα ογκώδη προνόμια. Τον ένα κόσμο τον ξέρει καλά. Τον άλλο θα προσπαθήσει να τον μάθει. Με δυσβάσταχτο κόστος
-«The Late bourgeois world»: Μια γυναίκα αντιμετωπίζει ένα θανάσιμο δίλημμα όταν ο πρώην σύζυγος της, ένας προδότης του αντί-Άπαρντχαϊντ κινήματος, αυτοκτονεί.
Αυτές οι ιστορίες της πρώτης περιόδου, έξυπνες και με προοπτική, αντανακλούν τις εσωτερικές σκέψεις των λευκών μεσοαστών, οι οποίοι είναι παγιδευμένοι στην ενοχή αλλά δεν μπορούν να κατανοήσουν το γιατί.
-«Ο Συντηρητής»: Το βραβείο Booker εκείνης της χρονιάς. Ανατέμνει τις ψευδαισθήσεις του καθεστώτος Άπαρντχαϊντ. Ο Μέρινγκ είναι ένας πλούσιος γαιοκτήμονας, που απολαμβάνει όλα τα προνόμοια της λευκής Νοτίου Αφρικής. Ξάφνου, ένα άγνωστης ταυτότητας πτώμα ξεβράζεται στη γη του. Ο ειδυλλιακός κόσμος του έρχεται ανάποδα. Η οικογένεια τον παρατάει και μια περίεργη ξηρασία απλώνεται.
-«H κόρη του Μπέργκερ»: Ένα αξεπέραστο πολιτικό μυθιστόρημα, φόρος τιμής στον δικηγόρο Μπραμ Φίσερ ο οποίος υπερασπίστηκε τον Νέλσον Μαντέλα και άλλους βαρυποινίτες ακτιβιστές. Κεντρικό πρόσωπο είναι η κόρη του ήρωα, η οποία αντιμετωπίζει τις συνέπειες των πολιτικών αγώνων των γονιών της. Το μυθιστόρημα λογοκρίθηκε σκληρά και η κυκλοφορία του απαγορεύθηκε από το καθεστώς.
-«Οι άνθρωποι του Ιούλιου»: Μια πρώτη ματία από τη συγγραφέα για την μετά Απαρντχαϊντ κοινωνία. Μια οικογένεια πλουσίων λευκών από το Γιοχάνεσμπουργκ, φιλελεύθερης ιδεολογίας, βρίσκουν καταφύγιο από τον εμφύλιο, στο σπίτι του πρώην υπηρέτη τους Ιούλιου. Ένα βιβλίο που απαγορεύθηκε από τα σχολεία έως και το 2001, με την δικαιολογία της ρατσιστικής προπαγάνδας!
Τα τρία τελευταία βιβλία, ανέδειξαν τους πολιτικούς ορίζοντες της Ναντίν Γκόρντιμερ, σ’ένα πολωμένο περιβάλλον διαρκών αναταραχών. Με τις φωνές της αντίστασης να δέχονται επίθεση η συγγραφέας κατάφερε να αλλάξει ως ένα βαθμόο τη συνείδηση των συμπατριωτών της
-«Η ιστορία του γιου μου»: Ο έφηβος Γουίλ ανακαλύπτει την παράνομη σχέση του αξιοσέβαστου πατέρα του με μια λευκή. Πρόκειται για ένα κοινό απρόοπτο, μόνο που ο πατέρας του δεν είναι καινός άνθρωπος, με αποτέλεσμα η οικογένεια να τρανταχθεί συθέμελα. Μια σφοδρή σύγκρουση ανάμεσα στις προσωπικές επιλογές και το απελευθερωτικό κίνημα
-«Ένας τυχαίος εραστής»: Ένας νεαρός μετανάστης προσπαθεί να αποφύγει την απέλαση. Μια νεαρή λευκή προσπαθεί να αποδράσει από το ασφυκτικό κλίμα της οικογενείας της. Η συνάντηση τους, θα προκαλέσει έκρηξη συναισθημάτων. Η επαφή πολύ δύσκολη και οι γέφυρες σπάζουν με τη πρώτη διαφωνία. Η ιστορία ενός δύσκολου τελετουργικού αποδημίας, με τις βεβαιότητες να καταρέουν.
-«Το όπλο του σπιτιού»: Δυο αξιοσέβαστοι επιχειρηματίες και γονείς, βλέπουν το κόσμο τους να θρυμματίζεται όταν ο γιος τους σκοτώνει με ιδιαίτερο μίσος το φίλο του. Η κοινωνία των όπλων έτσι όπως διεισδύει στη ζωή των νεαρών ζηλωτών της ανδρεναλίνης.
Ένα πολιτικοκοινωνικό θρίλερ, με ακατάπαυστο ρυθμό που καθηλώνει.
Σε αυτή τη τρίτη περίοδο η Γκόρντιμερ ασχολείται με την γοητεία του θανάτου και την διάλυση των παραδοσιακών ιστών κοινωνικής συνοχής (βλέπε οικογένεια), που επιβάλλονται σχεδόν αυτόματα από μια διαρκή ανισσοροπία που προκαλούν οι διακρίσεις. Έτσι, ο έρωτας περνά στην όχθη της πολιτικής και η αναζήτηση δεν είναι μόνο ιδεολογική, αλλά και βαθιά υπαρξιακή.
Η επιρροή της Ναντίν Γκόρντιμερ είναι αξιοζήλευτη και διαρκής. Εξέτασε τη ρατσιστική βία και το φυλετικό μίσος σε όλες του τις μορφές. Κυρίως τις κρυφές και τις ανύποπτες. Το γράψιμό της τραχύ και ευγενικό.
Η Ναντίν Γκόρντιμερ παραμένει ένα μεγάλο κεφάλαιο στην ιστορία των αγώνων για δικαοσύνη και αλληλεγγύη
Τα βιβλία της Ναντίν Γκόρντιμερ, κυκλοφορούν από τις εκδ Καστανιώτη.
Νίκος Κουρμουλής
- See more at: http://stokokkino.gr/article/10184/Nantin-Gkorntimer#sthash.Vuhrq16j.dpuf
Αναρτήσεις
