Σαν σήμερα το 1905 στην Αγ.Πετρουπολη 140000 εργατες πορεύονται ειρηνικά προς τα χειμερινα ανακτορα. Ο στρατος του Τσαρου επιτιθεται στο πλήθος με αποτέλεσμα η διαδήλωση να αιματοκυλιστεί. Περίπου 800 εργάτες πέφτουν νεκροί…
Η επανάσταση του 1905 ήταν η πρώτη μαζική εξέγερση ενάντια στο αυτοκρατορικό καθεστώς. Ήταν, με τα λόγια του Λένιν, «η γενική δοκιμή» για το 1917. Εμπεριείχε όλα τα στοιχεία του 1917 σε λιγότερο ανεπτυγμένη μορφή. Η Ρωσία είχε εμπλακεί σ’ ένα χαμένο πόλεμο με την Ιαπωνία, και είχε δημιουργηθεί ένα μείγμα δυσαρέσκειας των στρατευμάτων, επιθυμίας των χωρικών για γη και –στις μεγάλες πόλεις– μαζικών εργατικών απεργιών για οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα. Αποφασιστικής σπουδαιότητας υπήρξε και η ανάδυση των σοβιέτ (εργατικά συμβούλια) που πρωτοεμφανίστηκαν στην Πετρούπολη στο αποκορύφωμα της επανάστασης.
Η επανάσταση ξεκίνησε το Γενάρη του 1905 με τη Ματωμένη Κυριακή –όταν τα στρατεύματα του Τσάρου κατέσφαξαν πάνω από 800 εργάτες σε μια μαζική πορεία που ζητούσε απλώς από τον Τσάρο μεταρρυθμίσεις. Αυτό οδήγησε σε μια έκρηξη από μαζικές απεργίες, ανταρσίες στο στράτευμα και σκόρπιες αγροτικές εξεγέρσεις. Τελείωσε το Δεκέμβρη της ίδιας χρονιάς, με μιαν αποτυχημένη εξέγερση στη Μόσχα κάτω από την παρότρυνση και την αρχηγία των Μπολσεβίκων και με το σύνθημα «το οκτάωρο μας κι ένα όπλο». Παρ’ όλο που κατέληξε σε ήττα, το 1905 υπήρξε σημαντικό και για το λόγο ότι παγίωσε τις πολιτικές διαφορές ανάμεσα στους Μενσεβίκους και τους Μπολσεβίκους. Οι πρώτοι συμπέραναν ότι η επανάσταση «το είχε παρατραβήξει» με αποτέλεσμα να ρίξει την τρομοκρατημένη μπουρζουαζία στην αγκαλιά της αντίδρασης, ενώ οι δεύτεροι επιβεβαίωσαν την άποψή τους ότι μόνο ο ανεξάρτητος μαζικός αγώνας των εργατών θα μπορούσε να οδηγήσει την επανάσταση στην επιτυχία.
Το σοβιέτ ήταν ένα είδος εργατικής κυβέρνησης, αποτελούμενης από εκλεγμένους αντιπροσώπους από τα εργοστάσια και τους τόπους δουλειάς της Πετρούπολης, όπου συγκεντρώνονταν όλες οι δυνάμεις της επανάστασης. Ο Τρότσκι, που ήταν πρόεδρός του, έγραφε:
Ήταν ένας οργανισμός που, ενώ ήταν επίσημος και με κύρος, δεν είχε παράδοση. Ένας οργανισμός που μπορούσε να κινητοποιήσει άμεσα μια διάσπαρτη μάζα εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων χωρίς να διαθέτει κάποιον πραγματικό οργανωτικό μηχανισμό. Ένας οργανισμός που ενοποιούσε τα διάφορα επαναστατικά ρεύματα στο εσωτερικό του προλεταριάτου. Ένας οργανισμός που ήταν ικανός για πρωτοβουλίες και αυθόρμητο αυτοέλεγχο –και, το κυριότερο, που μπορούσε να εμφανιστεί από την παρανομία μέσα σε εικοσιτέσσερις ώρες. (32)
Τα κτίρια του σοβιέτ, έγραφε ο Τρότσκι,
ήταν πάντα γεμάτα από ανθρώπους που είχαν όλων των ειδών τα παράπονα και τα αιτήματα –κυρίως εργάτες, υπηρέτες, υπαλλήλους καταστημάτων, χωρικούς, στρατιώτες και ναύτες. Μερικοί απ’ αυτούς είχαν μια εντελώς φαντασιακή εικόνα όσον αφορά τη δύναμη και τις μεθόδους του Σοβιέτ. Υπήρχε ένας τυφλός βετεράνος του ρωσοτουρκικού πολέμου, σκεπασμένος με παράσημα και διακρίσεις, που παραπονιόταν για τη φτώχεια του και ικέτευε το Σοβιέτ «να ασκήσει λίγη πίεση στον «Νούμερο Ένα» (δηλαδή, στον τσάρο)…
Ο Τρότσκι αναφέρει και μιαν άλλη περίπτωση ενός γέρου Κοζάκου, που έγραψε ένα γράμμα στο σοβιέτ ζητώντας βοήθεια για κάποιο πρόβλημα. Έστειλε το γράμμα «απλώς προς την Εργατική Κυβέρνηση, Πετρούπολη, κι όμως αυτό παραδόθηκε κανονικά, από την επαναστατική ταχυδρομική υπηρεσία». (33)
Η εμπειρία από την αιχμή της επανάστασης –τα Σοβιέτ, τα εργατικά συμβούλια– δεν θα πήγαινε χαμένη. Ούτε και η βία που εξαπέλυσε το κράτος. Από τη βίαιη καταστολή του Σοβιέτ, πολλοί εργάτες πήραν ένα σημαντικότατο μάθημα: «Μέσα στο θόρυβο και την κλαγγή στρεβλωμένου μετάλλου, μπορούσε κανείς να ακούσει το τρίξιμο των δοντιών ενός προλεταριάτου που για πρώτη φορά συνειδητοποιούσε πλήρως, ότι μια πιο φοβερή κι αδίστακτη προσπάθεια ήταν αναγκαία για την ανατροπή και τη συντριβή του εχθρού». (34)
Η επανάσταση του 1905 όχι μόνο έδειξε καθαρά το χαρακτήρα που θα έπρεπε να είχε μια επανάσταση στη Ρωσία, αλλά φανέρωσε και στην πράξη τι σήμαιναν οι διαφωνίες ανάμεσα στους Μπολσεβίκους και τους Μενσεβίκους. Επίσης, αποκάλυψε τα διαφορετικά ρεύματα του κινήματος διεθνώς. Για παράδειγμα, πυροδότησε μια εντονότατη δημόσια συζήτηση στο εσωτερικό του μεγαλύτερου σοσιαλδημοκρατικού κόμματος –του SPD– στη Γερμανία. Η Ρόζα Λούξεμπουργκ συνόψισε με λαμπρό τρόπο τις επαναστατικές επιπτώσεις του 1905:
Αλλά για τη διεθνή σοσιαλδημοκρατία, η εξέγερση του ρωσικού προλεταριάτου αποτελεί κάτι βαθιά καινούργιο που πρέπει να το νοιώσουμε με κάθε ίνα της ύπαρξής μας. Όλοι εμείς, όσο κι αν ισχυριζόμαστε ότι έχουμε μια βαθιά γνώση της διαλεκτικής, παραμένουμε αδιόρθωτα μεταφυσικοί, με εμμονές για το καθετί που ενυπάρχει μέσα στην καθημερινή μας εμπειρία… Μόνο με την ηφαιστειακή έκρηξη της επανάστασης, μπορούμε να αντιληφθούμε πόσο γρήγορα και κοσμογονικά αποτελέσματα πέτυχε ο νεαρός τυφλοπόντικας, και με πόση χαρά υποσκάπτει το έδαφος κάτω από τα πόδια της Ευρωπαϊκής αστικής κοινωνίας. Το να μετράμε την πολιτική ωριμότητα και την επαναστατική ενέργεια της εργατικής τάξης μέσα από εκλογικές στατιστικές και αριθμούς μελών τοπικών οργανώσεων, είναι σαν να προσπαθούμε να μετρήσουμε τις κορυφές των Άλπεων μ’ ένα υποδεκάμετρο! (35)
Τελικά, το 1905 είχε μαζικό αντίκτυπο σε όλον τον κόσμο, όπως γράφει ένας από τους ειδικούς της ιστορίας της Διεθνούς, ο Julius Braunthal:
Ήταν μια αλησμόνητη εμπειρία αυτή η επαναστατική εξέγερση των εργατών, η πρώτη μετά την Παρισινή Κομμούνα του 1871, και, για αρκετούς εκείνο τον καιρό, η πρώτη εμπειρία μιας επανάστασης. Σε πολλούς φαινόταν ότι ζούσαν ένα σημείο καμπής της παγκόσμιας ιστορίας, και γίνονταν μάρτυρες της απαρχής μιας νέας εποχής ευρωπαϊκών επαναστάσεων.
Αναρτήσεις
