Σαράντα χρόνια μετά το Νοέμβρη του ’73 – Η ιστορία γράφεται με εξεγέρσεις

Η εξέγερση του Νοέμβρη του 1973 ήταν μια μεγάλη «στιγμή» στην ιστορία μας, μια «τομή» από αυτές που άλλαξαν την κατεύθυνση των εξελίξεων, που άλλαξαν τον κοινωνικό συσχετισμό δυνάμεων, που άλλαξαν ριζικά τον πολιτικό χάρτη.

Η με­γά­λη πε­ρί­ο­δος της Με­τα­πο­λί­τευ­σης, με τους πα­ρα­τε­τα­μέ­νους ερ­γα­τι­κούς και νε­ο­λαι­ί­στι­κους αγώ­νες, με τις κα­θο­ρι­στι­κές ερ­γα­τι­κές και κοι­νω­νι­κές κα­τα­κτή­σεις, με την ανα­γέν­νη­ση της Αρι­στε­ράς και την αντι­στρο­φή της ήττας μας στον εμ­φύ­λιο, έχει τις ρίζες της στη συ­γκλο­νι­στι­κή πα­ρέμ­βα­ση των νέων και των ερ­γα­ζο­μέ­νων στις μέρες της εξέ­γερ­σης του Πο­λυ­τε­χνεί­ου.

Μάης ’68

Ο Νο­έμ­βρης δεν ήταν ένα απο­μο­νω­μέ­νο γε­γο­νός και δεν μπο­ρεί να γίνει κα­τα­νοη­τός παρά μόνο μέσα στο διε­θνές πλαί­σιο των με­γά­λων αγώ­νων της επο­χής του 1960-1970.

Το τέλος του Β΄ Πα­γκο­σμί­ου Πο­λέ­μου είχε οδη­γή­σει, αφε­νός, στον «ψυχρό πό­λε­μο» με­τα­ξύ Ανα­το­λής και Δύσης, αλλά, αφε­τέ­ρου, στη γραμ­μή της «ει­ρη­νι­κής συ­νύ­παρ­ξης» που με σα­φή­νεια εξέ­πε­μπε το «διε­θνές κέ­ντρο» της Μό­σχας προς τα ΚΚ και την Αρι­στε­ρά σε όλο τον πλα­νή­τη.

Το ΚΚ Ιτα­λί­ας είχε οδη­γή­σει το με­γά­λο κί­νη­μα των παρ­τι­ζά­νων στην κυ­βέρ­νη­ση της Εθνι­κής Ενό­τη­τας και τε­λι­κά στην ήττα το 1948. Ακρι­βώς το ίδιο είχε συμ­βεί στη Γαλ­λία με το ΚΚΓ και το κί­νη­μα των μακί. Η προ­ο­πτι­κή που απέ­με­νε ήταν ο πε­ριο­ρι­σμέ­νος δρό­μος των με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων, με προ­τε­ραιό­τη­τα και από­λυ­το σε­βα­σμό στον κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό.

Οι με­γά­λες δυ­νά­μεις του ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος στην Ευ­ρώ­πη, αλλά και τα νε­ο­εμ­φα­νι­ζό­με­να με­γά­λα αντι­ι­μπε­ρια­λι­στι­κά εθνι­κο­α­πε­λευ­θε­ρω­τι­κά κι­νή­μα­τα στον Τρίτο Κόσμο, όφει­λαν, τάχα, να σε­βα­στούν τα όρια των συμ­φω­νιών με­τα­ξύ των νι­κη­τών του με­γά­λου πο­λέ­μου.

Αυτή η «γε­ρο­ντι­κή ασθέ­νεια» της κομ­μου­νι­στι­κής Αρι­στε­ράς τέ­θη­κε σε μα­ζι­κή αμ­φι­σβή­τη­ση από το με­γά­λο διε­θνές κύμα αγώ­νων της δε­κα­ε­τί­ας του ’60: από τους αγώ­νες στη Λ. Αμε­ρι­κή και τον Τσε, από τις αντια­ποι­κιο­κρα­τι­κές επα­να­στά­σεις στην Αφρι­κή, από το Βιετ­νάμ, από το αντι­ρα­τσι­στι­κό και αντι­πο­λε­μι­κό κί­νη­μα στις ίδιες τις ΗΠΑ, από τον γαλ­λι­κό Μάη του ’68 και το ιτα­λι­κό «καυτό φθι­νό­πω­ρο» του ’69, από την Άνοι­ξη της Πρά­γας…

Αυτό το κύμα ξε­ση­κω­μού, γε­νι­κευ­μέ­νης ελ­πί­δας και ανα­κα­τα­τά­ξε­ων ακόμα και μέσα στην Αρι­στε­ρά, επη­ρέ­α­σε βαθιά το κί­νη­μα αντί­στα­σης στην Ελ­λά­δα. Στις ει­δι­κές, βέ­βαια, συν­θή­κες της δι­κτα­το­ρί­ας.

Κρίση της Χού­ντας

Η δι­κτα­το­ρία του 1967 εγκα­τέ­στη­σε ένα κα­θε­στώς που έμοια­ζε στα­θε­ρό, αλλά δεν ήταν ευ­έ­λι­κτο, με μο­να­δι­κό στή­ριγ­μα την κα­τα­στο­λή, χωρίς δυ­να­τό­τη­τες ορ­γά­νω­σης «συ­ναι­νέ­σε­ων» και σε αντί­φα­ση με τον ευ­ρω­παϊ­κό προ­σα­να­το­λι­σμό με­γά­λου μέ­ρους της κυ­ρί­αρ­χης τάξης. Σε απά­ντη­ση του προ­βλή­μα­τος αυτού, οι κα­πι­τα­λι­στές, οι διε­θνείς σύμ­μα­χοί τους και τε­λι­κά η Χού­ντα, συμ­φώ­νη­σαν τη δια­δι­κα­σία «φι­λε­λευ­θε­ρο­ποί­η­σης». Μια δια­δι­κα­σία ομα­λής και ελεγ­χό­με­νης από τα πάνω με­τά­βα­σης στον αστι­κό κοι­νο­βου­λευ­τι­σμό, σε συν­δυα­σμό με τις εγ­γυ­ή­σεις προ­στα­σί­ας των χου­ντι­κών, σαν αυτές που εί­δα­με αρ­γό­τε­ρα να ξε­δι­πλώ­νο­νται στη Χιλή ή στην Τουρ­κία.

Το μο­να­δι­κό πρό­βλη­μα σε αυτή την προ­ο­πτι­κή ήταν το κί­νη­μα αντί­στα­σης. Το κί­νη­μα που, στα χρό­νια της απο­μό­νω­σης, κρά­τη­σαν ζω­ντα­νό με ανα­ντι­κα­τά­στα­τες ηρω­ι­κές προ­σπά­θειες, κυ­ρί­ως, οι δυ­νά­μεις της Αρι­στε­ράς. Από το 1971-1972 έγινε κα­θα­ρό ότι το κί­νη­μα αυτό μπο­ρού­σε να πάρει μα­ζι­κές δια­στά­σεις: στους ερ­γα­τι­κούς χώ­ρους άρ­χι­ζε να σπάει η ερ­γο­δο­τι­κή-ασφα­λί­τι­κη τρο­μο­κρα­τία και μέσα στα πα­νε­πι­στή­μια ξε­κι­νού­σε το νέο αντι­δι­κτα­το­ρι­κό φοι­τη­τι­κό κί­νη­μα. Για χι­λιά­δες νέους αγω­νι­στές τα μη­νύ­μα­τα ελ­πί­δας, που έρ­χο­νταν από το πα­γκό­σμιο κί­νη­μα, με­τα­φρά­ζο­νταν στην εκτί­μη­ση ότι μπο­ρού­με να ανα­τρέ­ψου­με τη δι­κτα­το­ρία με τη μα­ζι­κή αντί­στα­ση από τα κάτω.

Κρίση της Αρι­στε­ράς

Αυτή την εκτί­μη­ση δεν μοι­ρά­ζο­νταν, σε με­γά­λο βαθμό, τα «επι­τε­λεία» της Αρι­στε­ράς. Είχε προη­γη­θεί η διά­σπα­ση του ΚΚΕ το 1968, προ­α­ναγ­γέλ­λο­ντας τη διε­θνή ρήξη με­τα­ξύ Ευ­ρω­κο­μου­νι­στι­κών και «ορ­θό­δο­ξων» φι­λο­σο­βιε­τι­κών τμη­μά­των.

Στις αρχές του 1973, η ηγε­σία του ΚΚΕεσ. –ενός κόμ­μα­τος βαθιά ρι­ζω­μέ­νου στην αντί­στα­ση– φλερ­τά­ρι­ζε ανοι­χτά με τις ιδέες της συμ­με­το­χής στις δια­δι­κα­σί­ες της «φι­λε­λευ­θε­ρο­ποί­η­σης» της δι­κτα­το­ρί­ας. Με πιο κα­λυμ­μέ­νο τρόπο, ανά­λο­γους προ­σα­να­το­λι­σμούς συμ­με­ρι­ζό­ταν και η ηγε­σία του ΚΚΕ. Και τα δύο τμή­μα­τα της πα­ρα­δο­σια­κής κομ­μου­νι­στι­κής Αρι­στε­ράς, κα­θο­ρί­ζο­νταν από την έλ­λει­ψη εμπι­στο­σύ­νης στο κί­νη­μα από τα κάτω, στην προ­ο­πτι­κή ανα­τρο­πής της δι­κτα­το­ρί­ας.

Γι’ αυτό, τε­λι­κά, και τα δύο τμή­μα­τα κρά­τη­σαν μια αμ­φι­λε­γό­με­νη στάση, γε­μά­τη τα­λα­ντεύ­σεις και αμ­φι­βο­λί­ες, πριν, κατά τη διάρ­κεια και αμέ­σως μετά την εξέ­γερ­ση του Νο­έμ­βρη.

Το Πο­λυ­τε­χνείο

Η αλ­μα­τώ­δης ανά­πτυ­ξη του μα­ζι­κού αντι­δι­κτα­το­ρι­κού κι­νή­μα­τος το 1972-1973 είναι από τα κο­ρυ­φαία πα­ρα­δείγ­μα­τα του πώς αντι­με­τω­πί­ζε­ται μια βαθιά κρίση και ένα πο­λι­τι­κό αδιέ­ξο­δο. Το Πο­λυ­τε­χνείο υπήρ­ξε η κο­ρύ­φω­ση αυτής της δια­δι­κα­σί­ας: με τη γε­μά­τη αυ­τα­πάρ­νη­ση συμ­με­το­χή της νε­ο­λαί­ας στην πρώτη γραμ­μή, με τη μα­ζι­κή συμ­με­το­χή των ερ­γα­ζο­μέ­νων που έδωσε στο Νο­έμ­βρη χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά λαϊ­κής εξέ­γερ­σης, με την πα­νελ­λα­δι­κή διά­στα­ση με τις κα­τα­λή­ψεις στη Θεσ­σα­λο­νί­κη, στην Πάτρα, στα Γιάν­νε­να…

Με τον τρόπο αυτό, ο κό­σμος από τα κάτω επι­χεί­ρη­σε να κόψει το Γόρ­διο Δεσμό τής, τάχα, άλυ­της κρί­σης, να σπά­σει το όρια του «ρε­α­λι­σμού» ενός συμ­βι­βα­σμού με τη Χού­ντα. Στρα­τιω­τι­κά, το κί­νη­μα ητ­τή­θη­κε στις μέρες του Νο­έμ­βρη. Όμως, πο­λι­τι­κά νί­κη­σε.

Οδή­γη­σε τη Χού­ντα στην από­λυ­τη απο­μό­νω­ση και στην απει­λή μιας νέας εξέ­γερ­σης. Οι δια­σπα­σμέ­νοι –πλέον– στρα­το­κρά­τες ανα­ζή­τη­σαν τη διέ­ξο­δο στην εθνι­κι­στι­κή και φι­λο­πό­λε­μη φυγή προς το άγνω­στο: κα­θο­δή­γη­σαν το πρα­ξι­κό­πη­μα στην Κύπρο και μπρο­στά στην ανά­γκη –μετά την τούρ­κι­κη ει­σβο­λή– για γε­νι­κή επι­στρά­τευ­ση στην Ελ­λά­δα κα­τέρ­ρευ­σαν, όταν δια­πί­στω­σαν ότι ήταν αδύ­να­το πο­λι­τι­κά να μοι­ρά­σουν όπλα στη νε­ο­λαία και στους ορ­γι­σμέ­νους ερ­γά­τες που είχαν ζήσει τη φωτιά του Νο­έμ­βρη.

Πα­ρό­λο που οι κα­πι­τα­λι­στές απο­δέ­χθη­καν το κό­στος των πα­ρα­χω­ρή­σε­ων προς τον κόσμο ως αντί­τι­μο της σω­τη­ρί­ας του συ­στή­μα­τος, η έκ­βα­ση της Με­τα­πο­λί­τευ­σης δεν ήταν δε­δο­μέ­νη. Οι ερ­γα­τι­κοί αγώ­νες της επο­χής πήραν με­γά­λες δια­στά­σεις, περ­νώ­ντας από ερ­γο­στά­σιο σε ερ­γο­στά­σιο, από κλάδο σε κλάδο, σαν ιός σε συν­θή­κες παν­δη­μί­ας.

Το απο­τέ­λε­σμα κρί­θη­κε στο πεδίο της πο­λι­τι­κής. Ο συ­ντη­ρη­τι­σμός της ηγε­σί­ας της κομ­μου­νι­στι­κής Αρι­στε­ράς υπήρ­ξε κα­θο­ρι­στι­κός.

Το ΚΚΕεσ., με τη γραμ­μή της Εθνι­κής Αντι­δι­κτα­το­ρι­κής Δη­μο­κρα­τι­κής Ενό­τη­τας (ΕΑΔΕ), αντι­με­τώ­πι­σε το κύμα των ερ­γα­τι­κών αγώ­νων ως πα­ρά­γο­ντα ίσως και επι­κίν­δυ­νο για την… εμπέ­δω­ση της δη­μο­κρα­τί­ας. Η ηγε­σία του Λ. Κύρ­κου, με τη γραμ­μή της ΕΑΔΕ, οδή­γη­σε ένα κόμμα, με με­γά­λο κύρος από τις θυ­σί­ες της αντι­δι­κτα­το­ρι­κής πάλης, να χάσει αμα­χη­τί την κούρ­σα της εκρη­κτι­κής ανό­δου του λαϊ­κού ρι­ζο­σπα­στι­σμού στα χρό­νια της Με­τα­πο­λί­τευ­σης.

Το ΚΚΕ φρό­ντι­σε απλώς να μην κάνει τόσο κραυ­γα­λέα το ίδιο λάθος: Έφτα­σε να βάλει θέμα σύ­γκρου­σης με τη ΝΔ του Κα­ρα­μαν­λή μόνο όταν το ΠΑΣΟΚ προ­ε­ξο­φλού­σε εκλο­γι­κά την ανα­τρο­πή του…

Αυτή η γραμ­μή της κο­μου­νι­στι­κής Αρι­στε­ράς άφηνε ανοι­χτό το πεδίο της μα­ζι­κής συ­γκρό­τη­σης του ΠΑΣΟΚ, σε έναν νέο «παί­κτη» που ξε­κι­νού­σε από πολύ πιο χα­μη­λά, τόσο από το ΚΚΕ όσο και από το ΚΚΕεσ. Το ΠΑΣΟΚ ξε­πέ­ρα­σε αρ­χι­κά και στη συ­νέ­χεια πε­ρι­θω­ριο­ποί­η­σε την κο­μου­νι­στι­κή Αρι­στε­ρά, γιατί ο Α. Πα­παν­δρέ­ου κα­τα­νό­η­σε κα­λύ­τε­ρα το ρι­ζο­σπα­στι­κό χα­ρα­κτή­ρα της Με­τα­πο­λί­τευ­σης και –του­λά­χι­στον στα λόγια– έδει­ξε ότι τον απο­δέ­χε­ται, συ­γκρο­τώ­ντας το ΠΑΣΟΚ στην αρ­χι­κή πε­ρί­ο­δό του ως «αρι­στε­ρά της Αρι­στε­ράς» (απο­δο­χή των ερ­γο­στα­σια­κών σω­μα­τεί­ων, «αυ­το­ορ­γά­νω­ση» στις Τ.Ο., αντι­γρα­φειο­κρα­τι­κή κρι­τι­κή στα ανα­το­λι­κά κα­θε­στώ­τα με ανα­φο­ρές στην αυ­το­δια­χεί­ρι­ση, αντι­δε­ξιά ρη­το­ρι­κή κ.ο.κ). Όμως η κυ­ριαρ­χία του ΠΑΣΟΚ στην πο­λι­τι­κο­ποί­η­ση της Με­τα­πο­λί­τευ­σης σή­μαι­νε την κυ­ριαρ­χία του «εκλο­γι­κού δρό­μου» και την εμπέ­δω­ση της σο­σιαλ­δη­μο­κρα­τι­κής πο­λι­τι­κής κυ­ρί­ως μετά το 1981…

Ένα από τα «παι­διά» του Πο­λυ­τε­χνεί­ου, όπως και του πα­γκό­σμιου Μάη του 1968, υπήρ­ξε η Επα­να­στα­τι­κή Αρι­στε­ρά. Ο «χώρος» των ορ­γα­νώ­σε­ων, των ομά­δων, των αγω­νι­στών, που έπια­ναν ξανά, μετά από δε­κα­ε­τί­ες, το σπα­σμέ­νο νήμα της πο­λι­τι­κής με στόχο την Επα­νά­στα­ση και το Σο­σια­λι­σμό, είτε στις συν­θή­κες της δι­κτα­το­ρί­ας είτε στις συν­θή­κες της με­τα­πο­λι­τευ­τι­κής δη­μο­κρα­τί­ας που ακο­λού­θη­σε.

Ζω­ντα­νός

Ο χώρος αυτός –είτε λόγω πε­ριο­ρι­σμέ­νου με­γέ­θους, είτε λόγω πο­λι­τι­κής ανω­ρι­μό­τη­τας που, φυ­σιο­λο­γι­κά, κου­βά­λα­γε σε διά­φο­ρες εκ­δο­χές του– δεν κα­τόρ­θω­σε να δώσει πει­στι­κή εναλ­λα­κτι­κή λύση στην κρίση του ρε­φορ­μι­σμού.

Όμως, 40 χρό­νια μετά, όχι απλώς πα­ρα­μέ­νει ζω­ντα­νός στη σκηνή, αλλά με την πείρα που συσ­σώ­ρευ­σε μέσα από τις με­γά­λες κοι­νω­νι­κές μάχες στις οποί­ες έδωσε αδιά­λει­πτα το «παρών», είναι μια δύ­να­μη που μπο­ρεί –και πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κά αυτή τη φορά– να παί­ξει ξανά το ρόλο που έπαι­ξε στις μέρες του Νο­έμ­βρη.

Στα χρό­νια που ακο­λού­θη­σαν την εξέ­γερ­ση του Πο­λυ­τε­χνεί­ου, σο­βα­ρές δυ­νά­μεις των κομ­μά­των της ρε­φορ­μι­στι­κής Αρι­στε­ράς στην Ελ­λά­δα έσπα­σαν συχνά τους συμ­βι­βα­σμούς και με­τα­κι­νή­θη­καν στην κα­τεύ­θυν­ση της ρι­ζο­σπα­στι­κής-αντι­κα­πι­τα­λι­στι­κής Αρι­στε­ράς. Αυτό συ­νέ­βη π.χ. στη νε­ο­λαία του ΚΚΕεσ, αλλά και στην ΚΝΕ. Επί­σης, μετά την κα­τάρ­ρευ­ση του 1989 στη Ρωσία, η κομ­μου­νι­στι­κή Αρι­στε­ρά στην Ελ­λά­δα κρά­τη­σε τις δυ­νά­μεις της πε­ρισ­σό­τε­ρο, ίσως, από κάθε άλλη χώρα στην Ευ­ρώ­πη.

Αυτά οφεί­λο­νται στην τα­ξι­κή πάλη, αλλά και στο ότι το «ιδρυ­τι­κό» γε­γο­νός της σύγ­χρο­νης μα­ζι­κής Αρι­στε­ράς στην Ελ­λά­δα δεν είναι μια εκλο­γι­κή ή μια απλώς πο­λι­τι­κή νίκη, αλλά μια μα­ζι­κή εξέ­γερ­ση. Ο Νο­έμ­βρης του 1973…

- See more at: http://rproject.gr/article/saranta-hronia-meta-noemvri-toy-73-i-istoria-grafetai-me-exegerseis#sthash.8O3eSNqD.dpuf