Τα Ιουλιανά του 1965: Οι 70 μέρες που συγκλόνισαν την Ελλάδα

Η άρχουσα τάξη στην Ελλάδα προσπαθεί να ξορκίσει τη μνήμη αυτών που πραγματικά συνέβησαν στα λεγόμενα «Ιουλιανά». Ο λόγος είναι ότι τότε το «πεζοδρόμιο» (δηλαδή, οι από κάτω) καθόρισε τις εξελίξεις.

Τα γε­γο­νό­τα εκεί­νων των 70 ημε­ρών πα­ρου­σιά­ζο­νται σαν μια «ανω­μα­λία» μέσα στο δη­μο­κρα­τι­κό πο­λί­τευ­μα: πα­ρα­σκή­νια, πα­ζά­ρια, εκ­βια­σμοί και εξα­γο­ρές που ορ­γα­νώ­νο­νταν στο Πα­λά­τι, στο Κοι­νο­βού­λιο και στα γρα­φεία των με­γα­λο­εκ­δο­τών… Τα Ιου­λια­νά για τους πε­ρισ­σό­τε­ρους-ες έχουν ταυ­τι­στεί με την «απο­στα­σία» του Μη­τσο­τά­κη.

Τα Ιου­λια­νά είναι η με­γα­λύ­τε­ρη κοι­νω­νι­κή έκρη­ξη μετά την ΕΑ­Μι­κή επα­νά­στα­ση (1941-1944) και τη συ­ντρι­βή της στον εμ­φύ­λιο πό­λε­μο (1945-1949). Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα ήταν ένα είδος «ελ­λη­νι­κού Μάη του ’68». Απο­τέ­λε­σαν τη βα­σι­κή τομή στη με­τεμ­φυ­λια­κή ελ­λη­νι­κή ιστο­ρία. Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα το βα­σι­λι­κό πρα­ξι­κό­πη­μα ήταν η αφορ­μή, η στα­γό­να που ξε­χεί­λι­σε το πο­τή­ρι. Τα Ιου­λια­νά ξέ­σπα­σαν ξαφ­νι­κά, αλλά είχαν προη­γη­θεί διερ­γα­σί­ες χρό­νων.

Η Αρι­στε­ρά ητ­τή­θη­κε στον εμ­φύ­λιο στην Ελ­λά­δα. Το όραμα όμως της διεκ­δί­κη­σης μιας άλλης κοι­νω­νί­ας δεν ξε­ρι­ζώ­θη­κε με την ήττα. Για πα­ρά­δειγ­μα η ΕΔΑ (Ελ­λη­νι­κή Δη­μο­κρα­τι­κή Αρι­στε­ρά), που ιδρύ­θη­κε το 1951, έφτα­σε στις εκλο­γές του 1958 να πάρει το 24,4% των ψήφων.

Αυτή η νίκη της Αρι­στε­ράς σό­κα­ρε την άρ­χου­σα τάξη. Η Δεξιά απά­ντη­σε με και­νούρ­γιες διώ­ξεις και νέα τρο­μο­κρα­τία. Κυ­ριαρ­χού­σε ακόμα το με­τεμ­φυ­λια­κό κρά­τος και πα­ρα­κρά­τος με τον λυσ­σα­λέο αντι­κο­μου­νι­σμό, το κυ­νή­γι κάθε προ­ο­δευ­τι­κής φωνής, τους τρα­μπου­κι­σμούς, το χα­φιε­δι­σμό και το «φα­κέ­λω­μα».

Απερ­γί­ες

Αυτή η ζο­φε­ρή για την πλειο­ψη­φία του λαού κα­τά­στα­ση ξε­σή­κω­σε ένα μα­ζι­κό ρι­ζο­σπα­στι­κό κί­νη­μα. Έτσι στη δε­κα­ε­τία του ’60 η άρ­χου­σα τάξη γνώ­ρι­σε πο­λι­τι­κή κρίση, ενώ αντί­θε­τα το κί­νη­μα πέ­ρα­σε από την ανα­σύ­ντα­ξη στην έφοδο, με απο­κο­ρύ­φω­μα τα Ιου­λια­νά του 1965.

Την αρχή έκα­ναν οι οι­κο­δό­μοι, την 1η Δε­κέμ­βρη του 1960. Είχαν κη­ρύ­ξει πα­νελ­λα­δι­κή απερ­γία που είχε τε­ρά­στια επι­τυ­χία. Οι οι­κο­δό­μοι την εποχή εκεί­νη έφτα­ναν τις 200.000. Στην Αθήνα, μετά από πο­λύ­ω­ρες οδο­μα­χί­ες, έτρε­ψαν σε φυγή τα «μη­χα­νο­κί­νη­τα» της Αστυ­νο­μί­ας. Πάνω από 150 τραυ­μα­τί­ες και 179 συλ­λή­ψεις ήταν ο απο­λο­γι­σμός. Αλλά αυτό δεν έκαμ­ψε κα­νέ­ναν.

Ακο­λού­θη­σαν μια σειρά από απερ­γί­ες και σκλη­ρούς αγώ­νες αυτού του κλά­δου και πέρα από την επι­τυ­χία που είχαν στα αι­τή­μα­τά τους, στην ουσία άνοι­ξαν το δρόμο της μάχης για πλή­θος άλ­λους ερ­γα­τι­κούς κλά­δους και για τη φοι­τη­τι­κή νε­ο­λαία. Για πρώτη φορά στη σύγ­χρο­νη ελ­λη­νι­κή ιστο­ρία του ερ­γα­τι­κού κι­νή­μα­τος πρω­τα­γω­νι­στι­κό ρόλο δια­δρα­μά­τι­σαν βιο­μη­χα­νι­κοί κλά­δοι: κλω­στο­ϋ­φα­ντουρ­γοί, με­ταλ­λω­ρύ­χοι, τσι­με­ντερ­γά­τες…

Τέλος επο­χής

Το 1963 η «εποχή» του Κα­ρα­μαν­λή τέ­λειω­σε. Μετά την ήττα του στις εκλο­γές, έφυγε στο Πα­ρί­σι με ψεύ­τι­κο όνομα. Λί­γους μήνες πιο πριν, πα­ρα­κρα­τι­κοί τρα­μπού­κοι είχαν δο­λο­φο­νή­σει στη Θεσ­σα­λο­νί­κη τον βου­λευ­τή Γρη­γό­ρη Λα­μπρά­κη, συ­νερ­γα­ζό­με­νο με την ΕΔΑ.

Η κη­δεία του με­τα­τρά­πη­κε σε μια τε­ρά­στια ορ­γι­σμέ­νη δια­δή­λω­ση (συμ­με­τεί­χαν 500.000 με 700.000 άτομα). Έτσι άρ­χι­σε να σπάει η κα­ρα­μαν­λι­κή τρο­μο­κρα­τία.

Η Ένωση Κέ­ντρου (ΕΚ), που ιδρύ­θη­κε το 1961 από τον Γ. Πα­παν­δρέ­ου, είχε σκοπό να απο­τε­λέ­σει ανά­χω­μα ανά­με­σα στο κί­νη­μα και την Αρι­στε­ρά. Προ­τεί­νο­ντας κά­ποια μέτρα φι­λε­λευ­θε­ρω­ποί­η­σης, ήλ­πι­ζε ότι η κα­τά­στα­ση θα εξο­μα­λυ­νό­ταν, η ΕΔΑ θα έπαυε να με­γα­λώ­νει, ενώ ο κό­σμος θα βο­λευό­ταν με τη «δη­μο­κρα­τι­κή» ΕΚ.

Ο ιδρυ­τής της, Γε­ώρ­γιος Πα­παν­δρέ­ου, ου­δέ­πο­τε έβλε­πε συμ­μα­χί­ες με την Αρι­στε­ρά. Δεν τα κα­τά­φε­ρε όμως να «εξο­μα­λύ­νει» την τα­ξι­κή πάλη.

Το κί­νη­μα από τα κάτω έκανε όλο και πιο αι­σθη­τή την πα­ρου­σία του. Οι ερ­γα­ζό­με­νοι άρ­χι­σαν να παίρ­νουν στα χέρια τους τα συν­δι­κά­τα. Οι απερ­γί­ες πλή­θυ­ναν και έβα­λαν πο­λι­τι­κά αι­τή­μα­τα.

Στους χώ­ρους της νε­ο­λαί­ας, η «Δη­μο­κρα­τι­κή Νε­ο­λαία Λα­μπρά­κη» απέ­κτη­σε τε­ρά­στια επιρ­ροή. Ιδρύ­θη­κε μετά τη δο­λο­φο­νία του Λα­μπρά­κη και σύ­ντο­μα αριθ­μού­σε 150.000 μέλη, ιδρύ­ο­ντας «λέ­σχες» σε απί­θα­να μέρη, ακόμα και σε χωριά.

Η βα­σι­λι­κή «εκτρο­πή» (δηλ. ο εξα­να­γκα­σμός σε πα­ραί­τη­ση του πρω­θυ­πουρ­γού Γ.Πα­παν­δρέ­ου στις 15/7/1965) οδή­γη­σε στα Ιου­λια­νά.

Τα Ιου­λια­νά

Σε διά­στη­μα 70 ημε­ρών έγι­ναν 400 πε­ρί­που λαϊ­κές συ­γκε­ντρώ­σεις με συμ­με­το­χή δε­κά­δων, πολ­λές φορές και εκα­το­ντά­δων χι­λιά­δων αν­θρώ­πων, που αγνο­ού­σαν το ξύλο, την τρο­μο­κρα­τία, τις συλ­λή­ψεις, τους τραυ­μα­τι­σμούς.

Κά­ποιες κι­νη­το­ποι­ή­σεις είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κές. Στις 17 Ιούλη τα συν­δι­κά­τα κά­λε­σαν σε απερ­γία και συ­γκέ­ντρω­ση. Στα ερ­γο­στά­σια και στα για­πιά έγινε χαμός κι­νη­το­ποί­η­σης, πα­ρό­λο που η αστυ­νο­μία δεν είχε δώσει ακόμα άδεια συ­γκέ­ντρω­σης.

Τε­λι­κά η αστυ­νο­μία επέ­τρε­ψε να γίνει η συ­γκέ­ντρω­ση στο γή­πε­δο του Πα­να­θη­ναϊ­κού, στη λε­ω­φό­ρο Αλε­ξάν­δρας και δε­κά­δες χι­λιά­δες κό­σμου, με πολ­λές δια­δη­λώ­σεις συ­νέ­κλι­ναν εκεί.

Μετά τους κα­θιε­ρω­μέ­νους λό­γους, οι ορ­γα­νω­τές κά­λε­σαν το λαό να «δια­λυ­θεί ησύ­χως». Δεν τους άκου­σε κα­νείς. Δε­κά­δες χι­λιά­δες δια­δη­λω­τές κα­τευ­θύν­θη­καν προς το Σύ­νταγ­μα, σπά­ζο­ντας την απα­γό­ρευ­ση.

Την Τε­τάρ­τη 21 Ιούλη, οι φοι­τη­τές δια­δή­λω­σαν στα Προ­πύ­λαια και η αστυ­νο­μία χτύ­πη­σε βά­ναυ­σα τη συ­γκέ­ντρω­ση. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν 300 τραυ­μα­τί­ες και ένας νε­κρός: ο Σω­τή­ρης Πέ­τρου­λας (αρι­στε­ρός φοι­τη­τής-ερ­γα­ζό­με­νος). Το όνομά του γί­νε­ται θρύ­λος και σύμ­βο­λο της αντί­στα­σης και στην κη­δεία του κα­τε­βαί­νουν δε­κά­δες χι­λιά­δες δια­δη­λω­τές.


Κο­ρυ­φαία στιγ­μή ήταν και η πα­νερ­γα­τι­κή πο­λι­τι­κή απερ­γία στις 27 Ιούλη. Όλη η Αθήνα νέ­κρω­σε εκεί­νη τη μέρα και μια τε­ρά­στια λα­ο­θά­λασ­σα κα­τευ­θύν­θη­κε προς το Σύ­νταγ­μα, παρά τις εκ­κλή­σεις στε­λε­χών της ΕΔΑ να «σε­βα­στεί» η δια­δή­λω­ση τις απα­γο­ρεύ­σεις της αστυ­νο­μί­ας.


Όλη αυτή η κοι­νω­νι­κή έκρη­ξη, πα­ρό­λη την τε­ρά­στια αυ­θόρ­μη­τη δράση του κό­σμου, έμει­νε χωρίς ορ­γά­νω­ση, χωρίς ηγε­σία και φυ­σι­κό ήταν κά­ποια στιγ­μή να υπο­χω­ρή­σει. Πα­ρό­λο που οι κυ­βερ­νή­σεις των απο­στα­τών έπε­φταν η μία πίσω από την άλλη, ούτε η Ένωση Κέ­ντρου, ούτε η ΕΔΑ έβα­λαν ζή­τη­μα ανα­τρο­πής της βα­σι­λεί­ας. Οι πο­λι­τι­κές ηγε­σί­ες επι­δί­ω­καν μόνο την επι­στρο­φή στην «κοι­νο­βου­λευ­τι­κή ομα­λό­τη­τα».

Στα Ιου­λια­νά, κυ­ριάρ­χη­σε μια ολο­έ­να εντει­νό­με­νη από­κλι­ση του ζω­ντα­νού κι­νή­μα­τος από την πο­λι­τι­κή των ηγε­σιών (ΕΔΑ και ΕΚ). Η σύ­μπλευ­ση και η κοινή στάση της βάσης του Κέ­ντρου και της Αρι­στε­ράς, που τότε ήταν ολο­φά­νε­ρη, ου­δέ­πο­τε άρεσε στον Γ. Πα­παν­δρέ­ου. Αυτός φρό­ντι­σε να απο­τρα­πεί με κάθε τρόπο αυτό το εν­δε­χό­με­νο.

Η πο­λι­τι­κή της ΕΔΑ

Πώς αντέ­δρα­σε σ’ αυτό το πρω­το­φα­νές κί­νη­μα η Αρι­στε­ρά της επο­χής (ΕΔΑ); Επέ­με­νε στην επι­δί­ω­ξή της να κερ­δί­σει την ανα­γνώ­ρι­ση του πο­λι­τι­κού κό­σμου σαν ένα «υπεύ­θυ­νο» κόμμα, σε­βό­με­νο τα πλαί­σια και τους κα­νό­νες του επί­ση­μου πο­λι­τι­κού παι­χνι­διού. Απαρ­νή­θη­κε ου­σια­στι­κά το ρόλο της πρω­το­πο­ρί­ας και αγνό­η­σε την τα­ξι­κή πάλη, πε­ριο­ρι­ζό­με­νη στην κοι­νο­βου­λευ­τι­κή δράση. 

Στρα­τη­γι­κή της δεν ήταν ο σο­σια­λι­σμός, αλλά η «Εθνι­κή Δη­μο­κρα­τι­κή Αλ­λα­γή», η οποία, για να επι­τευ­χθεί, έπρε­πε να πε­ρά­σει πλή­θος «στά­δια». Στο Α΄ Συ­νέ­δριο της ΕΔΑ η εθνι­κή αστι­κή τάξη ανα­γο­ρεύ­ε­ται σύμ­μα­χος δύ­να­μη για την Αλ­λα­γή.

Σαν «πρώτο βήμα» για την πραγ­μα­το­ποί­η­ση αυτής της Αλ­λα­γής τί­θε­ται η απο­μά­κρυν­ση της κυ­βέρ­νη­σης Κα­ρα­μαν­λή από την εξου­σία, με μια σειρά «ελιγ­μούς» και συμ­φω­νί­ες, με στόχο την εκλο­γι­κή απο­τυ­χία της ΕΡΕ και την αντί­στοι­χη επι­τυ­χία της Ένω­σης Κέ­ντρου, για την οποία απου­σιά­ζει κάθε κρι­τι­κή.

Για να μην «τρο­μά­ξει» τους υπο­τι­θέ­με­νους μελ­λο­ντι­κούς συμ­μά­χους της, η ηγε­σία της ΕΔΑ έφτα­σε όχι απλώς να μεί­νει κα­τώ­τε­ρη των πε­ρι­στά­σε­ων και των απαι­τή­σε­ων αυτού του φα­ντα­στι­κού κι­νή­μα­τος, αλλά πολ­λές φορές προ­σπά­θη­σε και να το «μα­ζέ­ψει».

Αυτή η υπο­τί­μη­ση του τα­ξι­κού χα­ρα­κτή­ρα του κι­νή­μα­τος, όπως και η έλ­λει­ψη εμπι­στο­σύ­νης στον εξε­γερ­μέ­νο κόσμο –λόγω της επι­λο­γής για συμ­μα­χία με τις «δυ­νά­μεις του κέ­ντρου…»– οδή­γη­σαν την ΕΔΑ να σέρ­νε­ται πίσω από την ΕΚ.

Αυτή η πο­λι­τι­κή ήταν κα­τα­στρο­φι­κή για την Αρι­στε­ρά, αλλά πιο πολύ ήταν κα­τα­στρο­φι­κή για το ερ­γα­τι­κό και νε­ο­λαι­ί­στι­κο κί­νη­μα εκεί­νης της πε­ριό­δου, που αντί να προ­χω­ρή­σει μπρο­στά, τσα­κί­ζο­ντας ακόμα και κάθε πε­ρί­πτω­ση πρα­ξι­κο­πή­μα­τος, βρέ­θη­κε ακα­θο­δή­γη­το και ανέ­τοι­μο μπρο­στά στη Χού­ντα της 21ης Απρί­λη 1967.

Σή­με­ρα, πέρα από το γε­γο­νός ότι τι­μά­με όλους τους αγω­νι­στές-τριες της ΕΔΑ και τους αγώ­νες που, σε πολύ δύ­σκο­λους και­ρούς, δώ­σα­νε, πρέ­πει να δια­χω­ρι­ζό­μα­στε από αυτή την πο­λι­τι­κή. Θέ­λου­με στην πα­ρά­δο­σή μας τη μα­ζι­κό­τη­τα, τη μα­χη­τι­κό­τη­τα, την ευ­ρη­μα­τι­κό­τη­τα και το θάρ­ρος εκεί­νου του κι­νή­μα­τος. Αλλά δεν θέ­λου­με την πο­λι­τι­κή που το οδή­γη­σε στην ήττα.

Μπο­ρού­με να μά­θου­με από αυτή την εμπει­ρία και να μην επα­να­λά­βου­με τα ίδια λάθη, που στις μέρες μας λέ­γο­νται κε­ντρο­α­ρι­στε­ρά σε­νά­ρια και «υπεύ­θυ­νη πο­λι­τι­κή» της Αρι­στε­ράς.

Σή­με­ρα μας έχει γίνει φα­νε­ρό ότι ο κα­πι­τα­λι­σμός και οι μνη­μο­νια­κές κυ­βερ­νή­σεις του δεν «πέ­φτουν» σαν ώριμα φρού­τα και δεν υπο­χω­ρούν ούτε σε βα­σι­κά αι­τή­μα­τα επι­βί­ω­σης, με συ­γκυ­βερ­νή­σεις τύπου «τρι­κο­μα­τι­κής» και δια­τα­ξι­κές συμ­μα­χί­ες.

Ο δρό­μος των αγώ­νων και του «πε­ζο­δρο­μί­ου» για να νι­κή­σει, δεν πρέ­πει αυτή τη φορά να μεί­νει χωρίς στή­ρι­ξη και ορ­γά­νω­ση από την Αρι­στε­ρά. Και ιδιαί­τε­ρα από τη «δική μας» Αρι­στε­ρά, τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.

- See more at: http://rproject.gr/article/ta-ioyliana-toy-1965-oi-70-meres-poy-sygklonisan-tin-ellada#sthash.DfHrpQ29.dpuf