ο τέλος των Ναζί σε όλη του τη φρίκη
Με τις τελευταίες αγωνιώδεις ημέρες του μεγαλύτερου εγκληματία όλων των εποχών Χίτλερ, που κατέληξαν στην αυτοκτονία του τον Απρίλιο του 1945 ασχολείται η ταινία “Η Πτώση” (Der Untergang) του γερμανού σκηνοθέτη Ολιβερ Χίρσμπιγκελ.
Η ιστορία ξεκινάει με την άφιξη των νεαρών συνεργάτιδών του στο καταφύγιό του στο Βερολίνο. Μια απ’ αυτές είναι η μελλοντική γραμματέας του. Οι νέες κοπέλες αναρωτιούνται πώς θα έπρεπε να του απευθύνονται, μα όταν ο Αδόλφος Χίτλερ κάνει την εμφάνισή του, τους φέρεται με ευγένεια και τους ζητά να απαντούν στις ερωτήσεις του απλά και χωρίς τυπικές προσφωνήσεις. Από το καταφύγιο παρελαύνουν τις υπόλοιπες μέρες όλα τα μεγάλα ονόματα του ναζιστικού καθεστώτος (Γκέμπελς, Γκέρινγκ, Χίμλερ κ.ά.) που μεταφέρουν την εικόνα της διάλυσης του στρατεύματος την ώρα που ο κλοιός σφίγγει και ο Κόκκινος Στρατός είναι έτοιμος να καταλάβει το Βερολίνο. Η νεαρή γραμματέας του Χίτλερ είναι ένας σιωπηλός μάρτυρας της αποσύνθεσης του καθεστώτος: Παρακολουθεί τις αλληλοσυγκρουόμενες εισηγήσεις του επιτελείου αλλά και την παρανοϊκή άρνηση του Χίτλερ να κρατήσει οποιαδήποτε επαφή με την πραγματικότητα.
“Η Πτώση” δεν χάνει την ουσία ούτε για μια στιγμή, δεν συγκαλύπτει, δεν αποσιωπά, δεν ξεχνάει την πραγματική φύση του καθεστώτος: στις εισηγήσεις για εκκένωση του Βερολίνου για να σωθεί ο άμαχος πληθυσμός ο Χίτλερ απαντά “Αν ο πόλεμος χαθεί, δεν με αφορά αν χαθούν μαζί του και ανθρώπινες ζωές… Δεν θα έχυνα στάλα δάκρυ γι’ αυτούς, γιατί θα πάθουν ό,τι τους αξίζει”. Κάποια άλλη στιγμή ο Γκέμπελς θα συμπληρώσει ότι δεν νοιώθει κανέναν οίκτο για το γερμανικό λαό αφού ανέδειξε τους Εθνικοσοσιαλιστές στην εξουσία και θά’ πρεπε να γνωρίζει τι θα επακολουθήσει… Μια κτηνωδία που υπογραμμίζεται όχι μόνο από τις εντολές του Χίτλερ για εκτέλεση στενών συνεργατών του- λίγες μέρες πριν ο ίδιος αυτοκτονήσει- αλλά και από τις εκτελέσεις απλών πολιτών που αρνούνται πια να πολεμήσουν, από ναζί αξιωματικούς που αμέσως μετά υψώνουν λευκή σημαία και παραδίδονται… Το Βερολίνο έχει πια μεταβληθεί σε ερείπια, ολόκληρος ο πληθυσμός έχει αφεθεί στην τύχη του χωρίς τρόφιμα, συγκοινωνίες ή περίθαλψη των τραυματιών, η κατάληψη της πόλης είναι ζήτημα ωρών. Ο Χίτλερ και η Εύα Μπράουν αυτοκτονούν, ακολουθεί ο Γκέμπελς και η γυναίκα του που πρώτα θα δηλητηριάσει τα ίδια της τα παιδιά αφού “δεν αξίζει να ζήσουν σε ένα μέλλον χωρίς εθνικοσοσιαλισμό”.
Σενάριο
Το καλογραμμένο και ιστορικά ακριβές σενάριο της ταινίας βασίστηκε σε δύο βιβλία: το “Στο Μπούνκερ του Χίτλερ” του Γιοκίμ Φεστ αλλά και στο βιβλίο που γράφτηκε από την πραγματική γραμματέα του Χίτλερ, Τράουντλ Γιούνγκε “Bis zur letzten Stunde”.
Αξίζει να γίνει ειδική αναφορά στην συγκλονιστική ερμηνεία του Μπρούνο Γκάντς (“Τα φτερά του έρωτα”), που για τις ανάγκες του ρόλου μελέτησε οποιοδήποτε κινηματογραφικό ντοκουμέντο του Χίτλερ υπάρχει μεταφέροντας στην οθόνη κάθε μικρή χειρονομία ή ανεπαίσθητη σύσπαση του προσώπου του. Στην ερμηνεία του, απέδωσε έναν Χίτλερ κουρασμένο, νευρικό, με τρεμάμενο χέρι στα όρια της Πάρκινσον, εν τέλει έναν νέο Νοσφεράτου με έντονους μαύρους κύκλους στα μάτια που μέχρι την αυτοκτονία του συμπαρέσυρε στο θάνατο όσους περισσότερους ανθρώπους μπορούσε.
Παρά την διάρκεια των 157 λεπτών η ταινία διατηρεί αμείωτο το ενδιαφέρον μέχρι το τελευταίο λεπτό, γνωρίζοντας πυκνή προσέλευση στις αίθουσες που προβάλλεται από την περασμένη Παρασκευή. Ωστόσο ερωτηματικά έχουν διατυπωθεί και σάλος έχει ξεσπάσει κύρια στη Γερμανία για το κατά πόσο είναι θεμιτή η παρουσίαση του Χίτλερ σαν ένα ανθρώπινο ον που συζητάει, οργίζεται, φέρεται τρυφερά στον σκύλο ή στην ερωμένη του.
Είναι αλήθεια ότι στην ταινία ο Χίτλερ δακρύζει, και μάλιστα δύο φορές. Οχι όμως γιατί συμπονά τον γερμανικό λαό ή δείχνει κάποια ένδειξη μετάνοιας αλλά γιατί αντιλαμβάνεται το τέλος του Τρίτου Ράιχ στη μια περίπτωση και γιατί τον πρόδωσε ο πιστός του Χίμλερ στην άλλη.
Από τον αριστουργηματικό “Μεγάλο Δικτάτορα” του Τσάπλιν μέχρι τον “Ιντιάνα Τζόουνς και την Τελευταία Σταυροφορία”, ο Χίτλερ παρουσιάζεται σαν μια δαιμονική καρικατούρα, ένα αυτόματο που χαιρετάει ναζιστικά και μοιράζει κοφτές εντολές δεξιά-αριστερά σαν να βρίζει (για να μην μιλήσουμε για την εικόνα των ηλίθιων ναζιστών και των έξυπνων πατριωτών στον ελληνικό κινηματογράφο της δεκαετίας του ’70).
“Η Πτώση” αν και αναπαριστά με ακρίβεια τα ιστορικά γεγονότα δεν κάνει εκπτώσεις, πολύ περισσότερο δεν ωραιοποιεί την πραγματική εικόνα του Χίτλερ, αλλά αντίθετα αποτελεί μια δυνατή καταγγελία του ναζισμού ακριβώς γιατί αποφεύγει την απλή δαιμονοποίησή του.
Σύμφωνα με τα λόγια του Χίρσμπιγκελ: “Κάναμε αυτή την ταινία ελπίζοντας να βοηθήσουμε τους θεατές να καταλάβουν τι έγινε στη Γερμανία πριν από 60 χρόνια. Δείχνοντας στους Γερμανούς ότι οι ναζί δεν ήταν μόνο τέρατα αλλά και άνθρωποι αφυπνίζουμε, δεν κοιμίζουμε τις συνειδήσεις. Είναι λάθος να πιστεύουμε ότι ο Χίτλερ ανήκε σε μια ξεχωριστή κατηγορία και ότι κανένας φυσιολογικός άνθρωπος δεν θα μπορούσε να κάνει τέτοια εγκλήματα”.
“Η Πτώση” είναι δυόμισι ώρες διαρκούς ανατριχίλας, όχι γιατί ο θεατής συμπάσχει με τον Χίτλερ και τους πανικόβλητους ναζί αλλά γιατί αναλογίζεται τι συνέβη και τι μπορεί να συμβεί στον πλανήτη όταν η τύχη του αφεθεί στα χέρια μιας χούφτας αλητών.
Αναρτήσεις
