Η ταινία «Άνεμος Ψυχής» του Μπενς Φλιγκάουφπραγματοποίησε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Βερολίνου 2012 αποσπώντας ενθουσιώδεις κριτικές τόσο από το κοινό όσο και από δημοσιογράφους, και κερδίζοντας την Αργυρή Άρκτο Καλύτερης Ταινίας και τα Βραβεία Ειρήνης και Διεθνούς Αμνηστίας. Επιπλέον αποτέλεσε την επίσημη πρόταση της Ουγγαρίας για το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας 2013, ενώ βρέθηκε στους τρεις φιναλίστ για το Βραβείο LUX 2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η ταινία αφορά τους Ρομά της Ουγγαρίας και είναι βασισμένη σε πραγματικά γεγονότα.
Υπόθεση
Η Μάρι ζει με τον ανάπηρο πατέρα της και τα δύο της παιδιά σε μια καλύβα στο δάσος, έξω απ’ την πόλη. Ζουν φτωχικά, όπως και οι περισσότεροι Ρομά γείτονές τους. Για αιώνες, η «φυλή» τους είναι πιο γνωστή με τον όρο τσιγγάνοι. Τον τελευταίο καιρό, περισσότερο από ποτέ, είναι σε διαρκή επιφυλακή: πέντε οικογένειες στην περιοχή βρέθηκαν δολοφονημένες από πυροβόλα όπλα, μέσα στα ίδια τους τα σπίτια.
Η κοινότητα των Ρομά παλεύει να συνεχίσει να ζει την απλή καθημερινότητά της, παρά την έκδηλη αγωνία της για τα εγκλήματα ρατσιστικού μίσους. Η Μάρι παλεύει να ανταπεξέλθει στις δύο δουλειές που κάνει. Η έφηβη Άννα προσπαθεί να συγκεντρωθεί στα μαθήματα και στις ζωγραφιές της. Αλλά ο μικρός Ρίο είναι απασχολημένος με άλλα πράγματα. Ετοιμάζεται...
INFO
Κινηματογράφος ΑΣΤΥ
Πέμ. - Τετ.: 18.15/ 20.15/ 22.15
Βραβεία και κριτικές
Βραβεία επίσης κέρδισε στα Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης (FACE Award) και Παρισιού (Jury Grand Prix). Προβλήθηκε ακόμη στα Φεστιβάλ Λονδίνου, Τορόντο, Καρλόβι Βάρι, Σίδνει, Λος Άντζελες, Ρίο Ντε Τζανέιρο, Ταιβάν, Στοκχόλμη, Les Arcs στη Γαλλία, Πόρτλαντ κ.ά. Τέλος συμπεριλήφθηκε στην τελική ψηφοφορία για τα Βραβεία της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου.
Ένα καταπληκτικό κινηματογραφικό διαμάντι από έναν πολλά υποσχόμενο Ούγγρο σκηνοθέτη. Alissa Simon, Variety
Με σκηνοθετική δεξιοτεχνία, ο Φλιγκάουφ αποτυπώνει παθιασμένα έναν έντονο κοινωνικό ρεαλισμό. Jordan Mintzer, The Hollywood Reporter
Ο Μπενς Φλιγκάουφ για το εγχείρημά του
Μια σειρά από βίαια γεγονότα
Μεταξύ του 2008 και του 2009 στην Ουγγαρία, μια ομάδα κακοποιών επιδόθηκε σε μια σειρά πράξεων βίας ενάντια στην κοινότητα των Ρομά. 16 σπίτια δέχτηκαν επίθεση με βόμβες μολότοφ και 63 σφαίρες από πιστόλια και τουφέκια. Αυτά τα εγκλήματα είχαν συνολικά 55 θύματα. Πέντε άνθρωποι τραυματίστηκαν πολύ σοβαρά. Έξι σκοτώθηκαν στις επιδρομές αυτές. Οι ύποπτοι εξετάζονται αυτή την περίοδο για τα εγκλήματα που διέπραξαν και κατηγορούνται. Βασισμένη σε αυτά τα συγκλονιστικά γεγονότα, αυτή η ταινία δεν αποτελεί απλώς ένα ντοκουμέντο όσων γεγονότων είδαν το φως της δημοσιότητας αναφορικά με αυτές τις επιθέσεις μίσους.
Ζώντας κυνηγημένος
Οι δολοφόνοι είναι απλοί, καθημερινοί άνθρωποι: ακούνε ραδιοφωνικούς σταθμούς, πηγαίνουν σε εμπορικά κέντρα, σε μαγαζιά με ρούχα, πληρώνουν δάνεια και πιθανώς έχουν παιδιά. Ο φόνος είναι γενικά απλώς ένα επεισόδιο στις ζωές τους το οποίο καταστρέφουν και εξαφανίζουν από το περιβάλλον τους. Είναι χαμένα κορμιά. Εντέλει αυτό είναι το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα μετά από μερικές εκ βαθέων συνεντεύξεις που έκανα με φυλακισμένους δολοφόνους. Για εμένα, ενώ γύριζα τον «Άνεμο Ψυχής», ήταν πιο σημαντικό να όταν έμενα με τα εν δυνάμει θύματα. Ήταν μια μεγάλη πρόκληση να σπρώξω το κοινό να νιώσει έστω και για λίγο ποια ήταν η εμπειρία των θυμάτων ενώ ήταν κυνηγημένα. Οι ήρωες της ταινίας μου είναι απλοί Ρομά: μια μεσήλικας γυναίκα μεγαλώνει τα παιδιά της, ένα 11χρονο αγόρι και ένα κορίτσι στην πρώιμη εφηβεία του. Η γυναίκα φροντίζει και τον κατάκοιτο πατέρα της και στο μεσοδιάστημα δουλεύει ως καθαρίστρια, ενώ το κορίτσι πηγαίνει στο σχολείο και το αγόρι περιπλανιέται στην περιοχή δίπλα στο σπίτι τους. Οι δρόμοι τους αποκλίνουν μες στην ημέρα και το ερώτημα που γεννάται είναι: θα συναντήσει ο ένας τον άλλο ξανά;
Όταν ένας Ρομά είναι μόνος του
Προσπάθησα να μην παρουσιάσω τους Ρομά ως είθισται στον κινηματογράφο: να περιπλανιούνται και να φωνάζουν, να παίζουν τύμπανα και βιολιά ή να χορεύουν. Είναι πολύ βαρετό. Με αυτή την προοπτική, ευγνωμονώ τον «Άνεμο Ψυχής» γιατί μου έδωσε τη δυνατότητα να ικανοποιήσω την περιέργεια μου, να μάθω δηλαδή πως αισθάνεται ένας Ρομά μόνος του. Αυτό ήταν ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα, επειδή η εικόνα που έχουμε για τους Ρομά είναι ότι πρόκειται για πλάσματα που παρασύρονται από τα ένστικτα τους, που τραγουδούν συνέχεια, και ότι βρίσκονται συνεχώς ενταγμένοι σε μεγάλες, χαοτικές ομάδες. Βάσει όλων αυτών των στερεοτύπων, μπορεί αυτή η εικόνα μπορεί να μην απέχει πολύ από την πραγματικότητα, όμως είναι άδικο και ακόμη διαστρεβλώνουμε ολόκληρη την πραγματικότητα εάν βλέπουμε μόνο αυτό. Τι συμβαίνει όταν ένας Ρομά πηγαίνει στο δάσος να μαζέψει ξύλα μόνος του; Τι συμβαίνει όταν ένας Ρομά δεν θέλει να ζήσει με βάση τα στερεότυπα που περιμένουν από αυτόν όλοι εκείνοι που τον γνωρίζουν και τον συναντούν;
Ένα απαίσιο κίνητρο: η ηλιθιότητα
Όταν ακόμη έγραφα την ταινία, το κίνητρο των εγκληματιών παρέμενε ένα μυστήριο. Τι τους οδήγησε να κάνουν αυτά; Πυροβόλησαν αυτούς που αποκαλούμε σκληρά εργαζόμενους Ρομά, κι όχι τα «παράσιτα», και η ρατσιστική λογική τους δεν έβγαζε νόημα. Μετά από όλα αυτά, οι ρατσιστές αρέσκονται ειδικώς να τονίζουν ότι δεν είναι όλοι οι Ρομά και οι Εβραίοι που προκαλούν τα προβλήματα, αλλά μόνο εκείνοι που κλέβουν, λένε ψέματα, σκοτώνουν, δεν δουλεύουν κτλ. Μόνο που αυτοί όμως είναι αλλοτριωμένοι, ζουν κλεισμένοι σε γκέτο, και είναι εξαφανισμένοι, όχι οι άλλοι. Πιστεύω ότι η διπλή ερμηνεία αυτής της υπόθεσης φαίνεται να καταλήγει στο γεγονός ότι οι δράστες δολοφόνησαν τους «τίμιους τσιγγάνους» επίτηδες. Πίστευαν ότι η μόνη αντίδραση από τους άλλους θα είναι μια αιματηρή εκδίκηση, και τελικά ένας εμφύλιος πόλεμος θα ήταν γεγονός. Τέλειο σχέδιο. Ο νόμος αποκαλεί αυτή την κίνηση ένα απαίσιο κίνητρο, και εγώ την αποκαλώ ηλιθιότητα. Ο ρατσισμός δεν είναι τίποτε περισσότερο από μια σειρά μοιραίων λαθών με λόγο: την ανοησία.
Πως τα παιδιά βλέπουν την κατάσταση
Πρέπει να πω ότι δεν μπορώ να αντισταθώ στους νέους. Είναι τόσο ριψοκίνδυνοι, αθώοι και ενοχλημένοι. Οι νέοι από μόνοι τους είναι τόσο τραγικοί χαρακτήρες, επειδή βρίσκονται στην τελευταία αγνή περίοδο της ζωής τους πριν μπουν στην κοινωνία των μεγάλων. Το πιο ενδιαφέρον σε αυτή την ταινία είναι πως τα παιδιά αντιμετωπίζουν τον ρατσισμό και τη φτώχεια. Το μικρό αγόρι που ερμηνεύει ο Λάγιος Σαρκάνι είναι σαν ένας Χάκλμπερι Φιν, για τον οποίο η αίσθηση μιας στιγμιαίας απειλής είναι ένα δώρο στη ζωή του γιατί του προσφέρει την απόλαυση της περιπέτειας. Ζει τις τελευταίες στιγμές του και προφανώς δεν έχει συνειδητοποιήσει την φριχτή κατάσταση που εμπεριέχει η ιστορία του. Προσπαθεί να λύσει δύσκολες καταστάσεις δίνοντας τις δικές του ερμηνείες, που έρχονται από τα βάθη της καρδιάς του. Είναι λιγότερο μπλεγμένος στα πραγματικά γεγονότα από την ενήλικη μητέρα του, που ερμηνεύει η Καταλίν Τόλντι. Και φυσικά όλα αυτά είναι μια χαρά, μέχρι που η αίσθηση του αγοριού αλλάζει από την άγνοια του, ή καλύτερα επειδή δεν μπορεί να αλλάξει το περιβάλλον γύρω του. Όταν ξεκινήσαμε να κινηματογραφούμε με τα παιδιά, η πλειοψηφία του συνεργείου ανησυχούσε για αυτά, όμως όλα γρήγορα άλλαξαν, οι γραμμές τους ξαναγράφτηκαν, είχαμε τα λιγότερα προβλήματα μαζί τους. Στο τέλος, θα μπορούσα να πω ότι ήταν υπέροχα μαζί τους όπως και το να δουλεύεις με αυτά επειδή σε κρατούν σε εγρήγορση.
Το κάστινγκ και η έρευνα
Μπήκα σε ένα αμάξι με κάποιον και πήγαμε στα σχολεία, στους καταυλισμούς των Ρομά και ξεκινήσαμε έρευνα. Με πολύ μικρά διαλείμματα, αυτό γινόταν για ένα χρόνο. Το κάστινγκ είναι μια συναρπαστική διαδικασία, έχει μια αίσθηση που δεν μπορώ να εξηγήσω: τι κάνει μια κατάσταση να δουλέψει σωστά ανάμεσα σε δυο ανθρώπους; Τι είναι τώρα σημαντικά επίσης, ήταν η αίσθηση του ρυθμού και η ικανότητα της συγκέντρωσης; Όμως στο τέλος, το σημαντικότερο είναι να απολαμβάνει ο ένας την παρέα του άλλου, ειδικώς οι βασικοί χαρακτήρες. Το γύρισμα μιας ταινίας μπορεί να τραβήξει τόσο ώστε η ζωή να μοιάζει πολύ μικρή… Ψάχναμε για ηθοποιούς και για μέρη σε καταυλισμούς για πολύ μεγάλα χρονικά διαστήματα κάνοντας αρκετή δουλειά. Φυσικά, ήταν τόσο σημαντικό για εμένα να μπαίνω σε όσο το δυνατό πιο αυθεντικά μέρη, και να αποκτάω αληθινές εμπειρίες.
Περιπέτειες με τους Ρομά
Είχα πολλές περιπέτειες με Ρομά, όμως οι περισσότερες έγιναν όταν ήμουν παιδί. Ένας πιτσιρικάς Ρομά ήταν ο καλύτερος μου φίλος στο δημοτικό σχολείο. Αργότερα, είχα ερωτευτεί ένα Ρομά κορίτσι. Κάποτε, είχα παλέψει τόσο σκληρά με ένα αγόρι που κόντεψα να τυφλωθώ από το ένα μάτι – έμοιαζε Ρομά επίσης. Έπειτα, πέρασαν λίγα χρόνια που δεν είχα καμία επαφή με τσιγγάνους, όπως αποκαλούνται. Φοβόμουν τι μπορεί να μου συμβεί. Στη διάρκεια των τελευταίων δυο χρόνων, έκανα πολλούς Ρομά φίλους. Όταν τους είπα τι πρόκειται να κάνω, μερικοί από αυτούς έχασαν το ενδιαφέρον τους γιατί δεν ήμασταν από εμπορικό τηλεοπτικό κανάλι. Ήξεραν για τους φόνους σχεδόν παντού και ένιωθαν ότι απειλούνταν. Είναι θλιβερό να βλέπεις τη ματαιότητα να κυριαρχεί γύρω σου και να σπάει μια χαρούμενη κατάσταση. Ο ρατσισμός υπάρχει και από την πλευρά των Ρομά επίσης, αλλά εμφανίζεται με διαφορετικό τρόπο: οι περισσότεροι δεν είναι τόσο εχθρικοί. Κατά τη γνώμη μου, η εικόνα της κοινωνίας των Ρομά είναι στην πραγματικότητα η τραγελαφική εκδοχή της ίδιας της χώρας.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία: Μπενς Φλιγκάουφ
Σενάριο: Μπενς Φλιγκάουφ
Φωτογραφία: Ζόλταν Λοβάσι
Μοντάζ: Ξαβιέ Μποξ
Μουσική: Μπενς Φλιγκάουφ, Ταμάς Μπέκε
Παραγωγοί: Ρεμπέκα Γκαρίντο, Μίκαελ Ρόιτερ, Πιερ-Εμάνουελ Φλορεντίν, Λορέν Μπογιάρ, Μπενς Φλιγκάουφ
Πρωταγωνιστούν: Καταλίν Τόλντι, Γκιόνγκι Λεντβάι, Λάγιος Σαρκάνι, Γκιόργκι Τόλντι, Γκιούλα Χορβάτ, Γκεργκό Καζάς, Ατίλα Εγκιέντ, Ζολτ Βεγκ, Εμέσε Βασβάρι, Ματέ Τοτ, Φραντσίσκα Τορότσικ, Λάζλο Τζίφερ
Χώρα Παραγωγής: Ουγγαρία, Γερμανία, Γαλλία
Διάρκεια: 87΄
Αναρτήσεις
