Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος 570–480 (περίπου) Αθλητικοί-Ολυμπιακοί αγώνες: εχθρικό θέαμα για τη σκέψη
§1 Προκαταρκτικές παρατηρήσεις
Στης Ελλάδας την ολόμαυρη ράχη, οι μίσθαρνοι και πραιτοριανοί δεν εννοούννα πάψουν για λίγο να χτυπούν με το σπαθί. Τη στιγμή που ένας ολόκληρος λαός πένεται μέχρι τελικού θανάτου, λογής-λογής άεργοι και άκρως ακατέργαστοι γραφειοκράτες της ελληνικής ολυμπιακής ομάδας –δεν συμπεριλαμβάνονται υποχρεωτικά οι (ή όλοι οι) αθλητές– εκεί πέρα στο Λονδίνο συναγωνίζονται ποιος θα σπαταλήσει πιο άγρια, δεόντως βάρβαρα, ό,τι έχει απομείνει από δημόσιο χρήμα: ο μικρόκοσμος της Ολυμπιακής-«αθλητικής» πολιτικής αναπαράγει την κακογουστιά και την ασωτία του μεγάκοσμου της επαγγελματικής πολιτικής. Τι συμβαίνει στ’ αλήθεια; Οι Ολυμπιακοί αγώνες είναι όντως ιερή κληρονομιά των Ελλήνων ή υπό το προσωπείο του πολιτισμικού «ιερού» διαπράττονται τα πιο ειδεχθή εγκλήματα οικονομικής, πολιτικής, πολιτισμικής, αισθητικής υφής; Ιστορικά ιδωμένο το πράγμα, ισχύει εν πολλοίς το δεύτερο: φαίνεται πως οι Ολυμπιακοί αγώνες ανήκουν στα φαινόμενα μαζικού θεάματος με υπερβολική δόση πολιτικής σκοπιμότητας. Άρα βρισκόμαστε ενώπιον ενός ευέλικτα οργανωμένου και ιδεολογικά φορτισμένου εγχειρήματος με ολέθριες συνέπειες για την περαιτέρω αποβλάκωση των ήδη φενακισμένων μαζών. Οι τελευταίες είναι παγιδευμένες μέσα σε ένα απέραντο κενό ιδεών, πολιτισμού και εθνικής συνείδησης και αισθάνονται προφανώς πως τέτοιου είδους αθλητικά θεάματα, όπως και το ποδόσφαιρο, αποτελούν ιδανικά αντισταθμίσματα για να νιώσουν «εθνική υπερηφάνεια» και αντίστοιχη δικαίωση. Την ίδια στιγμή ωστόσο ασυνάρτητοι παραγοντίσκοι επιτροπών, ομάδων, ομοσπονδιών, συντεχνιών κ.λπ. διασκεδάζουν με την έξαρση των πιο ζωωδών ενστίχτων τους: «αδυνατούν» να αποβάλουν την οντολογικά άρρωστη αρχομανία τους και συνάμα να ξεπεράσουν τις αστικές-υποκοσμιακές τους βλέψεις υλικών απολαύσεων με χρήμα του εξαπατώμενου πλήθους. Έτσι, απέναντι σε μια καλόγνωμη-ανυποψίαστη μάζα, προβάλλουν ως οι θεματοφύλακες της καθαρότητας των Ολυμπιακών-αθλητικών ιδεών και αυθαιρετούν με αρεστούς ή μη αρεστούς αθλητές: «με τα έργα και τις ημέρες» τους υπονομεύουν εν όλω και το τελευταίο πολλοστημόριο αγνού ιδεαλισμού, που μπορεί να έχει απομείνει στα αθλητικά μας πράγματα.
§2 Τι μας παραδίδει ο Ξενοφάνης για το θέμα;
Το αθλητικό πράττειν στην αρχαία Ελλάδα, έτσι όπως συνδεόταν με πολιτικές σκοπιμότητες και υλικές προτεραιότητες έναντι του αυθεντικού σκέπτεσθαι, συσκότιζε μάλλον το υπαρκτικό Είναι των ανθρώπων παρά το φώτιζε. Γι’ αυτό και οι φιλόσοφοι το αντιμετώπιζαν με καχυποψία. Ο Πλάτων, για παράδειγμα, στην Πολιτεία αντιπαρατάσσει στο χυδαίο «αθλητικό» θέαμα της καθημερινής πολιτικής την οντολογικά εννοούμενη πολιτική Ιδέα του αθλητικού γίγνεσθαι. Ο Ξενοφάνης, ως ένας από τους πρώτους ιστορικά σοφούς-φιλοσόφους της Ελλάδας, κατακεραυνώνει το ατελέσφορο ενός αθλητικού πρακτικισμού, που, ως επίσημος θεσμός της πόλης, εκκολάπτει τη μη-αναστρέψιμη παρακμή της. Αναφέρει λοιπόν ο φιλόσοφος στο απόσπασμα 2:
Μα αν κάποιος με των ποδιών τη γρηγοράδα νίκη πάρει
είτε σε πένταθλο κερδίσει, σιμά στο ιερό του Δία,
στης Πίσας τις ροές στην Ολυμπία, είτε παλεύοντας
είτε κατέχοντας την αλγεινή τέχνη της πυγμαχίας
είτε στο φοβερό εκείν’ αγώνισμα –παγκράτιο το λεν–
πιο τιμημένος θα ’ταν μες στους συμπολίτες
και στους αγώνες θέση θα ’χε από τις πρώτες,
απ’ το δημόσιο θα τρεφότανε ταμείο
και δώρο από την πόλη θα ’χε –θυμητάρι–,
είτε με ίππους να του λάχαιναν ετούτα,
άξιος δεν θα ’ταν όσο εγώ· γιατί ’ναι πιο μεγάλη από τη ρώμη
και των ανδρών και των αλόγων η δική μου γνώση.
Αλόγιστα πολύ έτσι το νομίζουν, κι ούτε είναι δίκιο
Να προκρίνουμε τη ρώμη αντί την άξια γνώση.
Γιατί ούτε κι αν πυγμάχος ικανός μες στον λαό βρισκόταν
ούτ’ έμπειρος στο πένταθλο ή στην πάλη
ή και στη γρηγοράδα των ποδιών, που πιο πολύ τιμάται
απ’ όλα των ανδρών τα έργα στον αγώνα,
θα ’ταν γι’ αυτό περισσότερο η πόλη σε ευνομία.
αν κάποιος στις όχθες της Πίσας θα νικούσε,
μια κι όλα τούτα των πολιτών δεν αυγατίζουν τα κελάρια.
(μτφρ. Άννα Κελεσίδου)
§3 Ένα σχόλιο
Τι μας διαμεσολαβεί εδώ ο Ξενοφάνης ; Πως την ευνομία της πόλης, την ευημερία του λαού, την αρμονική συνεργασία κοινότητας και ατομικότητας, την ελεύθερη ανάπτυξη του ανθρώπινου ατόμου, όλα τούτα και όσα ακόμη συνδέονται με την ακμή ενός πολιτισμού και με τον οντολογικό καταυγασμό της ανθρώπινης ύπαρξης δεν μας τα χορηγούν οι αθλητικοί ή Ολυμπιακοί αγώνες ούτε οι μεν ή οι δε αθλητικές επιδόσεις ούτε έτι περισσότερο οι αδιαφανείς χρηματοδοτήσεις αθλητικών φορέων ή παραγόντων ούτε συναφώς οι αφειδώλευτες επιβραβεύσεις –υλικές και ηθικές– αθλητών από πολιτικούς και πολιτειακούς παράγοντες. Όλα τα προαναφερθέντα είναι απλώς απρόσωπες πτυχές μιας βάρβαρης εισβολής της παρακμής μέσα στην κοινωνία ή τις κοινωνίες. Και τούτη η εισβολή δεν ενσκήπτει ως κάτι ξένο, απροσδόκητο, άγνωστο, ανοίκειο παρά ως κάτι το πολύ γνωστό και οικείο. Διότι εισέρχεται στη ζωή μας ως αναγκαία συνέπεια μιας ακαλλιέργητης κοινότητας ή πόλης –με σημερινούς όρους αντιπνευματικής πολιτείας– η οποία έχει εκπέσει σε κράτος. Και το κράτος γνωρίζει μόνο από λογιστική υπεράσπιση ή προώθηση ιδιοτελών συμφερόντων με κάθε τρόπο, δηλαδή και με όλες τις μνημονευθείσες πτυχές. Για να μην εκπέσει η πόλη, η πολιτεία, σε κράτος, παρατηρεί ο Ξενοφάνης, χρειάζεται, πριν απ’ όλα, ο Ένας αγώνας: εκείνος που μας οδηγεί στην άξια γνώση, στην αγαθή σοφία, δηλαδή στην ορθή, αληθινή σκέψη. Αυτός ο αγώνας αποτρέπει την ήττα του βίου μας. Η γνώση τούτη ή η σοφία είναι η ελλείπουσα, τότε και σήμερα, παιδεία και δη η φιλοσοφική παιδεία. Όπως πολύ εύστοχα σημειώνει ο Χάιντεγκερ, μόνο μια τέτοια φιλοσοφική παιδεία είναι «που ιστορικά θεμελιώνει τον λαό στο Dasein του και τον παρωθεί να γίνεται φύλακας της αλήθειας του Είναι». Να γιατί και ο Σωκράτης, που λογίζεται, μέσα στην ιστορία, ως ένας από τους φιλοσόφους φύλακες της αλήθειας του Είναι, αντιπρότεινε, ειρωνευόμενος τους δικαστές που του επέβαλαν τη θανατική ποινή, την «ποινή» να σιτίζεται δωρεάν στο πρυτανείο, όπως σιτίζονταν και οι αθλητές. Τέτοιοι «αθλητές» «σιτίζονται» και σήμερα μέσα στο ελληνικό κοινοβούλιο, για να «σώσουν» το ελληνικό έθνος με τα «φώτα» τους.
Αναρτήσεις
